SEBA Class 10 General Science Chapter 12 Assamese Question Answer – বিদ্যুত

SEBA Class 10 General Science Chapter 12 Assamese Question Answer

class 10 general science chapter 12 question answer

class 10 general science chapter 12 question answer assamese medium

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ 12 নং অধ্যায় “বিদ্যুত”ৰ সকলো পাঠভিত্তিক আৰু অনুশীলনীৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ ইয়াত সুন্দৰকৈ সহজ সৰল ভাষাত দিয়া হৈছে।

বিদ্যুত

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. এটা বৈদ্যুতিক বৰ্তনী বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ বিদ্যুৎ প্ৰবাহ অবিৰতভাৱে বৈ যাব পৰাকৈ বৈদ্যুতিক উপাদানসমূহ সংযোগ কৰি সজোৱা এটা বন্ধ পথক বৈদ্যুতিক বৰ্তনী বোলে।

2. প্ৰবাহৰ এককৰ সংজ্ঞা দিয়া।

উত্তৰঃ বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ এছ.আই (SI) একক হ’ল এম্পিয়াৰ (Ampere)।

সংজ্ঞাঃ
যদি কোনো পৰিবাহীৰ মাজেৰে এক ছেকেণ্ডত এক কুলম্ব (1 Coulomb) পৰিমাণৰ আধান প্রবাহিত হয়, তেন্তে সেই প্ৰবাহৰ পৰিমাণক এক এম্পিয়াৰ (1 A) বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হয়।

গাণিতিক ৰূপঃ

3. এক কুলম্ব আধান হ’বলৈ প্ৰয়োজন হোৱা ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা গণনা কৰা।

উত্তৰঃ

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. পৰিবাহীত বিভৱভেদ বৰ্তাই ৰখা সঁজুলি এটাৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ বিদ্যুৎ কোষ।

2. দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ 1V বুলি ক’লে কি বুজায়?

উত্তৰঃ দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ 1V বুলিলে এটা বিন্দুৰ পৰা আনটো বিন্দুলৈ এক কুলম্ব (1 C) আধান স্থানান্তৰ কৰোঁতে এক জুল (1 J) পৰিমাণৰ কাৰ্য্য কৰিবলগীয়া হয় বুলি বুজায়।

3. 6V বেটেৰী এটাৰ মাজেৰে চালিত হওঁতে প্ৰতি কুলম্ব্ আধানক কিমান শক্তি দিয়া হয়?

উত্তৰঃ 6V বেটেৰী এটাৰ মাজেৰে চালিত হওঁতে প্ৰতি কুলম্ব আধানক 6 জুল (J) শক্তি দিয়া হয়।

গণনা সহ ব্যাখ্যাঃ

• বিভৱভেদ, V = 6 V
• আধান, Q = 1 C
• শক্তি, W = V × Q
  W = 6 V × 1 C
  W = 6 J (জুল)

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. পৰিবাহীৰ ৰোধ কি কি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰঃ পৰিবাহীৰ ৰোধ তলত দিয়া কাৰককেইটাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে –

• ১. পৰিবাহীৰ দৈৰ্ঘ্য (Length of Conductor):
  পৰিবাহীৰ দৈৰ্ঘ্য বেছি হ’লে ৰোধ বাঢ়ে।
  $R\propto l$ (দৈৰ্ঘ্যৰ সমানুপাতিক)
• ২. পৰিবাহীৰ প্ৰস্থচ্ছেদ (Area of Cross-section):
  প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি বেছি হ’লে ৰোধ কমে।
  R∝1AR∝A1​ (প্ৰস্থচ্ছেদৰ ব্যস্তানুপাতিক)
• ৩. পৰিবাহীৰ পদাৰ্থৰ প্ৰকাৰ (Nature of Material):
  বেলেগ বেলেগ পদাৰ্থৰ আপেক্ষিক ৰোধ (Resistivity) বেলেগ বেলেগ হোৱা বাবে ৰোধৰ পৰিমাণো সলনি হয়।
• ৪. পৰিবাহীৰ উষ্ণতা (Temperature):
  সাধাৰণতে ধাতুৰ ৰোধ উষ্ণতা বাঢ়িলে বাঢ়ে।
  অৰ্ধপৰিবাহীৰ ৰোধ উষ্ণতা বাঢ়িলে কমে।

2. একেটা উৎসৰ লগত সংযোজিত, একে পদাৰ্থৰ এডাল শকত আৰু এডাল ক্ষীণ তাঁৰৰ কোনডালত বেছি সহজে প্ৰবাহ চালিত হয়? আৰু কিয়?

উত্তৰঃ শকত তাঁৰডালত বেছি সহজে বিদ্যুৎ প্ৰবাহ চালিত হয়।

কাৰণঃ

• ১. প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি: শকত তাঁৰৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি (Area of Cross-section) ক্ষীণ তাঁৰতকৈ বেছি।
• ২. ৰোধৰ সূত্ৰ: ৰোধ R=ρlAR=ρAl​
  ইয়াত $\rho$ = আপেক্ষিক ৰোধ, $l$ = দৈৰ্ঘ্য, $A$ = প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি।
• ৩. ৰোধৰ ওপৰত প্ৰভাৱ: প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি $A$ বেছি হ’লে ৰোধ $R$ কম হয়। গতিকে, শকত তাঁৰৰ ৰোধ ক্ষীণ তাঁৰতকৈ কম।
• ৪. ওহমৰ সূত্ৰ: I=VRI=RV​
  একেটা উৎসৰ বাবে বিভৱভেদ $V$ একে। ৰোধ $R$ কম হ’লে প্ৰবাহ $I$ বেছি হয়।

গতিকে, শকত তাঁৰডালৰ ৰোধ কম হোৱা বাবে ইয়াৰ মাজেৰে বেছি সহজে প্ৰবাহ চালিত হয়।

3. ধৰা হওঁক বৈদ্যুতিক উপাদান এটাৰ দুই মূৰৰ মাজৰ বিভৱভেদ আগৰ মানৰ আধালৈ কমাওতে ৰোধৰ মান একে থাকে। ইয়াৰ মাজেৰে চালিত প্ৰবাহৰ কি পৰিবৰ্তন হ’ব?

4. পাউৰুটি সেকা বৈদ্যুতিক সঁজুলি আৰু বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰিৰ কুণ্ডলী বিশুদ্ধ ধাতুৰে গঢ়াৰ বিপৰীতে সংকৰ ধাতুৰে গঢ়া হয় কিয়

উত্তৰঃ পাউৰুটি সেকা সঁজুলি (Toaster) আৰু বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰিৰ কুণ্ডলী সংকৰ ধাতু (Alloy) ৰে গঢ়া হয় কাৰণ সংকৰ ধাতুবোৰত তলত দিয়া দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্ম থাকে –

• ১. উচ্চ ৰোধ (High Resistance):
  সংকৰ ধাতুবোৰৰ আপেক্ষিক ৰোধ (Resistivity) ইয়াৰ মৌলিক ধাতুবোৰতকৈ বেছি। সেয়েহে, বিদ্যুৎ প্ৰবাহ হ’লেই সংকৰ ধাতুৰ কুণ্ডলীটো সহজে তপত হয়।
• ২. উচ্চ গলনাংক আৰু জাৰণৰোধী (High Melting Point and Oxidation Resistant):
  সংকৰ ধাতুবোৰৰ গলনাংক (Melting Point) বেছি। সেয়েহে, অতি বেছি তাপতও ই গলি নাযায়।
  লগতে ই জাৰণৰোধী (Oxidation Resistant) হোৱা বাবে, বাৰে বাৰে তপত হ’লেও ইয়াৰ ক্ষয়ক্ষতি কম হয়।

5. তালিকা 12.2 ত দিয়া তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ দিয়া-

• (a) লো আৰু পাৰাৰ ভিতৰত কোনটো অধিক ভাল পৰিবাহী?
• (b) কোনটো পদাৰ্থ আটাইতকৈ ভাল পৰিবাহী?

উত্তৰঃ পাৰা (Mercury)।

কাৰণঃ

• পাৰাৰ আপেক্ষিক ৰোধ (9.8×10−8 Ωm)(9.8×10−8Ωm) লোৰ আপেক্ষিক ৰোধ (10×10−8 Ωm)(10×10−8Ωm) তকৈ অলপ কম।আপেক্ষিক
• ৰোধ যিমান কম, পৰিবাহীতা সিমান বেছি। গতিকে পাৰা লোতকৈ অলপ ভাল পৰিবাহী।

উত্তৰঃ ৰূপ (Silver)।

কাৰণঃ

• ৰূপৰ আপেক্ষিক ৰোধ (1.6×10−8 Ωm)(1.6×10−8Ωm) আটাইতকৈ সৰ্বনিম্ন।

• সেয়েহে, ৰূপেই হ’ল আটাইতকৈ ভাল পৰিবাহী। ইয়াৰ পিছত ক্ৰম’বদ্ধভাৱে তাম, সোণ, এলুমিনিয়াম আদি থাকে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. প্ৰতিটোৰে 2V কৈ তিনিটা কোষৰ এটা বেটেৰী, এটা 5Ω ৰ ৰোধক, এটা 8Ω ৰ ৰোধক আৰু এটা 12 Ω ৰ ৰোধক আৰু এটা প্লাগ চাবি শ্ৰেণীবদ্ধভাবে সংযোগ কৰি এটা বৰ্তনীৰ নক্সা অংকন কৰা।

উত্তৰঃ 

2. ৰোধক কেইটাৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰবাহ জুখিবৰ বাবে এটা এমিটাৰ আৰু 12Ω ৰোধকটোৰ দুই মূৰৰ মাজৰ বিভৱভেদ জুখিবৰ বাবে এটা ভল্টমিটাৰ সংযোগ কৰি 1 নং প্ৰশ্নত দিয়া বৰ্তনীটো পুনৰ অংকন কৰা। এমিটাৰ আৰু ভল্টমিটাৰৰ পাঠ কি হ’ব?

উত্তৰঃ বৰ্তনীটো পুনৰ অংকন কৰা হ’ল

2. 100 Ω ৰ এটা বৈদ্যুতিক বাল্ব, 50 Ω ৰ এটা পাউৰুটি সেকা সঁজুলি আৰু 500 Ω ৰোধৰ এটা পানীৰ ফিল্টাৰ 220 V উৎসৰ লগত সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে। যদি এটা বৈদ্যুতিক ইস্ত্রি একেটা উৎসৰ লগত সংযোগ কৰা হয় আৰু যদি ই আন তিনিওটাই লোৱাৰ সমান প্রবাহ লয় তেন্তে ইস্ত্ৰিটোৰ ৰোধ কিমান হ’ব আৰু ইয়াৰ মাজেৰে চালিত প্রবাহ কিমান হ’ব?

উত্তৰঃ দিয়া আছে:

• উৎসৰ বিভৱ, $V=220\text{V}$
• বাল্বৰ ৰোধ, R1=100 ΩR1​=100Ω
• ট’ষ্টৰৰ ৰোধ, R2=50 ΩR2​=50Ω
• ফিল্টাৰৰ ৰোধ, R3=500 ΩR3​=500Ω
• তিনিওটা সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে।
• ইস্ত্ৰিৰ প্ৰবাহ = তিনিওটা যন্ত্ৰৰ মাজেৰে মুঠ প্ৰবাহ

১. তিনিওটা যন্ত্ৰৰ মাজেৰে মুঠ প্ৰবাহ উলিয়াওঁ:

সমান্তৰাল সংযোগ, গতিকে প্ৰত্যেকটোৰ মাজেৰে প্ৰবাহ ওহমৰ সূত্ৰ I=VRI=RV​ ৰে নিৰ্ণয় কৰোঁ।

মুঠ প্ৰবাহ:

Itotal=I1+I2+I3=2.2+4.4+0.44=7.04 AItotal​=I1​+I2​+I3​=2.2+4.4+0.44=7.04A

২. ইস্ত্ৰিৰ ৰোধ RiRi​:

ইস্ত্ৰি একেটা উৎস (220 V) ৰ লগত সংযোগ কৰিলে ইয়াৰ মাজেৰে প্ৰবাহ Itotal=7.04 AItotal​=7.04A হয়।

ওহমৰ সূত্ৰ মতে:

৩. ইস্ত্ৰিৰ মাজেৰে চালিত প্ৰবাহ:

Ii=Itotal=7.04 AIi​=Itotal​=7.04A

• ইস্ত্ৰিটোৰ ৰোধ = $31.25\Omega$
• ইস্ত্ৰিৰ মাজেৰে চালিত প্ৰবাহ = $7.04\text{A}$

3. এটা বেটাৰীৰ লগত বৈদ্যুতিক সঁজুলিবোৰ শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত সংযোগ কৰাতকৈ সমান্তৰাল সজ্জাত সংযোগ কৰিলে কি কি সুবিধা হয়?

উত্তৰঃ সমান্তৰাল সজ্জাৰ সুবিধাসমূহ হ’ল

• ১. স্বাধীন কাৰ্য্য:
  প্ৰতিটো বৈদ্যুতিক সঁজুলিৰে স্বতন্ত্ৰ চুইচ থাকে। এটা সঁজুলি বন্ধ বা খোলা হ’লেও বাকীবোৰৰ কাৰ্য্যত কোনো প্ৰভাৱ নপৰে।
• ২. স্থিৰ বিভৱভেদ:
  প্ৰতিটো সঁজুলিয়ে বেটাৰীৰ সম্পূৰ্ণ বিভৱভেদ (ভল্টেজ) পায়। সেয়েহে, প্ৰতিটো যন্ত্ৰই তাৰ আবশ্যকীয় কাৰ্য্য দক্ষতাৰে কৰিব পাৰে।
• ৩. সমান প্ৰবাহ নহ’লেও হয়:
  শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত প্ৰবাহ একে হ’ব লাগে, কিন্তু সমান্তৰাল সজ্জাত প্ৰতিটো সঁজুলিয়ে তাৰ প্ৰয়োজনমতে প্ৰবাহ ল’ব পাৰে।
• ৪. বেছি সংখ্যক সঁজুলি সংযোগ:
  শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত বেছি সঁজুলি সংযোগ কৰিলে মুঠ ৰোধ বাঢ়ি প্ৰবাহ কমি যায়, কিন্তু সমান্তৰাল সজ্জাত এনে নহয়।
• ৫. সুলভ মেৰামতি:
  এটা সঁজুলি নষ্ট হ’লেও বাকীবোৰ চলি থাকে আৰু নষ্ট সঁজুলিটো সহজে মেৰামতি বা সলনি কৰিব পাৰি।

4. 2 Ω, 3 Ω আৰু 6 Ω ৰ তিনিটা ৰোধক কেনেকৈ সংযোগ কৰিলে সিহঁতৰ মুঠ ৰোধ (a) 4 Ω আৰু (b) 1 Ω পোৱা যাব?

উত্তৰঃ 5. 4 Ω, 8 Ω, 12 Ω আৰু 24 Ω ৰোধৰ চাৰিটা কুণ্ডলী লগ লগাই পাব পৰা (a) সর্বোচ্চ আৰু (b) সর্বনিম্ন মুঠ ৰোধৰ মান কিমান হ’ব?

উত্তৰঃ (a) R = 4 + 8 + 12 + 24 = 48 Ω

• গতিকে শ্ৰণীৱদ্ধভাৱে সংযোগ কৰিলে সৰ্বোচ্চ ৰোধ পোৱা যাব।
•  সৰ্বনিম্ন হ’বলৈ সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিব লাগিব।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. বৈদ্যুতিক হিটাৰৰ তাপ উপাদনডাল (heating element) দীপ্ত হয়; কিন্তু সংযোগী তাঁৰবোৰ এনে নহয়, কিয়?

উত্তৰঃ বৈদ্যুতিক হিটাৰৰ তাপ উপাদানডাল দীপ্ত হয়, কিন্তু সংযোগী তাঁৰবোৰ দীপ্ত নহয় কাৰণ তাপ উপাদানডালৰ ৰোধ সংযোগী তাঁৰতকৈ বেছি।

2. 9600 কুলম্ব আধান 1 ঘণ্টাত 50 V বিভৱভেদৰ মাজেৰে সঞ্চালিত হ’লে, উৎপাদিত তাপৰ পৰিমাণ উলিওৱা।

উত্তৰঃ Q = 9600 C , V = 50 V
t = 1 hr = 3600 s
∴ উৎপাদিত তাপ, H = VI

3. 20 Ω ৰোধৰ এটা বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰিয়ে 50 A প্ৰবাহ লয়। 30 ছেকেণ্ডতত উৎপন্ন হোৱা তাপৰ পৰিমাণ গণনা কৰা।

উত্তৰঃ R = 20 Ω, I=5A, t = 30 Sec

∴ উৎপাদিত তাপৰ পৰিমাণ,

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. এটা বৈদ্যুতিক প্ৰবাহে যোগান ধৰা শক্তিৰ হাৰ কিহে নিৰূপণ কৰে?

উত্তৰঃ বৰ্তনীত ব্যৱহৃত উৎসৰ বিভৱ আৰু তাঁৰ পৰিৱাহীৰ ৰোধে আৰু প্ৰৱাহে নিৰ্ময় কৰে।

2. এটা বৈদ্যুতিক মটৰে 220 V লাইনৰ পৰা 5 A প্ৰৱাহ লয়। মটৰটোৰ ক্ষমতা আৰু 2 ঘণ্টাত ই ব্যয় কৰা শক্তি উলিওৱা।

উত্তৰঃ I = 5 A,   V = 220 V

T = 2h = 2 × 3600 S

= 7200 S

∴  ক্ষমতা, p = VI

   = 220 × 5

   = 1100 w

∴ বৈদ্যুতিক শক্তি = p ×t

 =1100w ×72005

 =7920000 j

অনুশীলনীঃ

1. R ৰোধৰ এডাল তাঁৰ পাঁচটা সমান ভাগলৈ বিভক্ত কৰা হ’ল। এই অংশবোৰ সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হ’ল। যদি সজ্জাটোৰ সমতূল্য ৰোধ R’ হয়, তেতিয়া R/R’ অনুপাত হ’ব

উত্তৰঃ (d) 25 ।

2. তলৰ কোনটো ৰশ্মিয়ে বৈদ্যুতিক ক্ষমতা নিৰ্দেশ নকৰে?

3. এটা বৈদ্যুতিক বাল্বৰ 220V আৰু 100W চিহ্নিত কৰা আছে যেতিয়া 110V ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ই লোৱা ক্ষমতা হ’ব

• (a) 100 W
• (b) 75 W
• (c) 50 W
• (d) 25 W

উত্তৰঃ d) 25 W

4. একে পদাৰ্থৰ দুডাল একে দৈৰ্ঘ্যৰ আৰু একে ব্যাসৰ পৰিবাহী তাঁৰ প্ৰথমে শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত আৰু পিছত সমান্তৰাল সজ্জাত এটা বৰ্তনীৰ একেটা বিভৱভেদত সংযোগ কৰা হ’ল। শ্ৰেণীবদ্ধ আৰু সমান্তৰাল সজ্জাত সৃষ্টিত সৃষ্টি হোৱা তাপৰ অনুপাত 

• (a) 1:2
• (b) 2:1
• (c) 1:4
• (d) 4:1

উত্তৰঃ (c) 1:4

5. দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ জুখিবলৈ বৰ্তনী এটাত ভল্টমিটাৰ কেনেকৈ সংযোগ কৰিবা?

উত্তৰঃ সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হয়।

7. এটা প্ৰদত্ত ৰোধকৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত প্ৰবাহ I ৰ মান আৰু পাৰস্পৰিক বিভৱভেদ V ৰ মান তলত দিয়া হ’ল 
I (এম্পিয়াৰ) 0.5 1.0 2.0 3.0 4.0
V (ভল্ট) 1.6 3.4 6.7 10.2 13.2
V আৰু I ৰ মাজৰ লেখ এটা অংকন কৰা আৰু ৰোধকটোৰ ৰোধ উলিওৱা।

উত্তৰঃ V আৰু I ৰ লেখ

8. যেতিয়া এটা অজ্ঞাত ৰোধ 12V ৰ এটা বেটেৰীৰ লগত সংযোগ কৰা হয় তাত 2.5 mA প্ৰবাহ চালিত হয়। ৰোধকটোৰ ৰোধ উলিওৱা।

উত্তৰঃ V = 12V, I = 2.5 mA

9. এটা 9 V বেটাৰীৰ লগত 0.2 Ω, 0.3 Ω, 0.4 Ω, 0.5 Ω আৰু 12 Ω, ৰোধক কেইটা শ্ৰেণীৱদ্ধভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে। 12 Ω ৰোধৰ ৰোধকটোৰ মাজেৰে কিমান প্ৰবাহ চালিত হৈছে?

উত্তৰঃ R = 0.2 + 0.3 + 0.4 + 0.5 + 12 Ω

10. 176 Ω ৰ কিমানটা ৰোধক হ’লে 220 V ৰ লাইন এটাত 5 A প্ৰবাহ পোৱা যাব?

উত্তৰঃ ইয়াত, V = 220 V, I = 5 A

11. প্ৰতিটো 6 Ω ৰোধৰ তিনিটা ৰোধক কেনেদৰে সংযোগ কৰিলে সজ্জাটোৰ সমতুল্য ৰোধ

• (i) 9 Ω, আৰু
• (ii) 4 Ω হ’ব?

12. বহুকেইটা বৈদ্যুতিক বাল্ব 220 V লাইনত ব্যৱহাৰৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা হৈছে আৰু 10 W ৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। যদি চালিত হোৱা সৰ্বোচ্চ প্ৰবাহ 5A হয় কিমানটা বাল্ব সমান্তৰালভাৱে 220 V লাইনৰ লগত সংযোগ কৰিব লাগিব?

উত্তৰঃ ধৰা হ’ল, সংযোগ কৰিব পৰা বাল্বৰ সংখ্যা = n

প্ৰতিটো লেম্পৰ ক্ষমতা = 10 W

n টা লেম্পৰ ক্ষমতা = 10 nw

13. 220 V লাইনৰ লগত সংযোগ কৰা এটা বৈদ্যুতিক চুলাৰ গৰম ফলিখনৰ দুটা ৰোধ কুণ্ডলী A আৰু B আছে আৰু প্ৰত্যেকৰে ৰোধৰ মান 24 Ω, যিকেইটা পৃথকে পৃথকে শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে আৰু সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিব পাৰি। এই তিনিও ক্ষেত্ৰত প্ৰবাহ কি হ’ব?

উত্তৰঃ (i) যেতিয়া পৃথকে পৃথকে ব্যৱহাৰ হয়,

                                                                               R = 24 Ω V = 220 V

14. 2 Ω ৰোধক এটাত ব্যৱহৃত ক্ষমতা তলৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে উলিওৱা (i) 1 Ω আৰু 2 Ω ৰ দুটা ৰোধক 6 V ৰ বেটেৰী এটাৰ লগত শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে, আৰু (ii) 12 Ω আৰু 2 Ω ৰ ৰোধক এটা 4 V ৰ বেটেৰীৰ লগত সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিলে।

উত্তৰঃ   (i) মুঠ ৰোধৰ পৰিমাণ,
R = 1 + 2 = 3 Ω
বিভৱ পাৰ্থ্যক্য, V = 6 V

15. এটা 220 V ত 100 W চিহ্নিত আৰু অন্যটো 220 V ত 60 W চিহ্নিত দুটা বৈদ্যুতিক চাকি বৈদ্যুতিক যোগানৰ লগত সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে। যদি যোগান বিভৱ 220 V হয়, কিমান প্রবাহ ই ল’ব।

উত্তৰঃ                                   মুঠ ক্ষমতা = 100 + 60

16. কোনটোৱে বেছি শক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব, এটা 250 W ৰ TV চেট 1 ঘণ্টা চলিলে বা এটা 1200W ৰ ৰুটিসেকা সঁজুলি 10 মিনিটত চলিলে?

উত্তৰঃ                                                            TV চেটে খৰচ কৰা মুঠ বৈদ্যুতিক শক্তি,
E=250 ×1 Whr
=250 Whr
ৰুটি সেকা সঁজুলিয়ে খৰচ কৰা শক্তি,

17. 8 Ω ৰোধৰ এটা বৈদ্যুতিক চুলাই 2 ঘণ্টা চলোতে মেইনৰ পৰা 15 A প্রবাহ লয়। চুলাটোত তাপ উৎপন্ন হোৱা হাৰ উলিওৱা।

উত্তৰঃ                                                                          R = 8 Ω, I=15 A, t = 2 hr

আমি জানো,

18. ব্যাখ্যা কৰাঃ

(a) বৈদ্যুতিক চাকিত বেছিভাগ টাংষ্টেনৰ ফিলামেন্ট কিয় ব্যৱহাৰ হয়?

উত্তৰঃ টাংষ্টেনৰ গলনাংক (Melting Point) অতি উচ্চ (প্ৰায় 3422°C)। বৈদ্যুতিক চাকিৰ ফিলামেন্টই পোহৰ উৎপাদন কৰিবলৈ অতি উচ্চ তাপলৈকে উত্তপ্ত হ’ব লাগে। উচ্চ গলনাংকৰ বাবে টাংষ্টেনৰ ফিলামেন্ট গলি নাযায় আৰু দীৰ্ঘকাল স্থায়ী হয়।

(b) বিদ্যুত তাপীয় সঁজুলি যেনে ৰুটি সেকা সঁজুলি আৰু ইস্ত্ৰিৰ বিশুদ্ধ ধাতুৰ পৰিবৰ্তে সংকৰ ধাতু কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ সংকৰ ধাতুবোৰৰ আপেক্ষিক ৰোধ (Resistivity) বেছি আৰু জাৰণৰোধী (Oxidation Resistant) গুণ আছে। উচ্চ ৰোধৰ বাবে ইহঁতৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰবাহিত হ’লে বেছি তাপ উৎপন্ন হয় আৰু উচ্চ তাপতো ইহঁতে জাৰণ নধৰে বা গলি নাযায়।

(c) ঘৰুৱা বর্তনীবিলাকত শ্রেণীবদ্ধ সজ্জা কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ ঘৰুৱা বৰ্তনীবিলাকত সমান্তৰাল সজ্জাহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল:

• প্ৰতিটো সঁজুলিয়ে একে বিভৱভেদ (ভল্টেজ) পায়।

• এটা সঁজুলি বন্ধ কৰিলে বাকীবোৰৰ কাৰ্য্যত ব্যাঘাত নঘটে।

• প্ৰতিটো সঁজুলিৰ বাবে পৃথক চুইচ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

(d) এডাল পৰিবাহীৰ ৰোধ ইয়াৰ প্রস্থচ্ছেদৰ কালিৰ লগত কিদৰে পৰিবর্তন হয়?

উত্তৰঃ পৰিবাহীৰ ৰোধ $R$ ইয়াৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি $A$ ৰ ব্যস্তানুপাতিক।

​

অৰ্থাৎ, প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি বাঢ়িলে ৰোধ কমে আৰু প্ৰস্থচ্ছেদৰ কালি কমিলে ৰোধ বাঢ়ে।

(e) বৈদ্যুতিক সৰবৰাহৰ বাবে সাধাৰণতে তাম আৰু এলুমিনিয়াম তাঁৰ কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ তাম (Copper) আৰু এলুমিনিয়াম (Aluminium) তাঁৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ কাৰণ হ’ল:

• ইহঁতৰ আপেক্ষিক ৰোধ কম (Good Conductivity), ফলত শক্তি ক্ষয় কম হয়।

• ইহঁত নমনীয় (Ductile) আৰু সহজে তাঁৰ হিচাপে টনা যায়।

• ইহঁতৰ মেকানিকেল শক্তি (Mechanical Strength) বেছি।

• এলুমিনিয়াম তুলনামূলকভাৱে সস্তা আৰু পাতল।

Next Chapter 13 : বিদ্যুত-প্ৰবাহৰ চুম্বকীয়