SEBA Class 10 General Science Chapter 15 Assamese Question Answer – আমাৰ পৰিবেশ

SEBA Class 10 General Science Chapter 15 Assamese Question Answer

class 10 general science chapter 15 question answer

class 10 general science chapter 15 question answer assamese medium

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ 15 নং অধ্যায় আমাৰ পৰিবেশ ৰ সকলো পাঠভিত্তিক আৰু অনুশীলনীৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ ইয়াত সুন্দৰকৈ সহজ সৰল ভাষাত দিয়া হৈছে।

আমাৰ পৰিবেশ

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. কিছুমান পদাৰ্থ জীৱ নিম্নিকৰণ (জীৱবিয়োজ্য) আৰু আন কিছুমান জীৱ অনিম্নিকৰণ (অজীৱবিয়োজ্য) কিয় হয়?

উত্তৰঃ পদাৰ্থবোৰ জীৱবিয়োজ্য (Biodegradable) বা অজীৱবিয়োজ্য (Non-biodegradable) হোৱাটো তলত দিয়া কাৰকবোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে –

১. ৰাসায়নিক গঠন (Chemical Structure):

জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ: ইহঁতৰ ৰাসায়নিক গঠন সৰল আৰু প্রকৃতিৰ অণুজীৱ (বেক্টেৰিয়া, ফাংগাই) ইহঁতক এনজাইমৰ সহায়ত ভাঙিব পাৰে।
উদাহৰণ: ফল-মূল, কাগজ, কাপোৰ, জৈৱিক আৱৰ্জনা।

অজীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ: ইহঁতৰ ৰাসায়নিক গঠন জটিল আৰু অণুজীৱই ইহঁতক ভাঙিবলৈ প্ৰয়োজনীয় এনজাইম উৎপাদন কৰিব নোৱাৰে।
উদাহৰণ: প্লাষ্টিক, কাঁচ, ধাতু, ৰাসায়নিক কীটনাশক (DDT)।

২. প্রকৃতিৰ সৈতে খাপখোৱা ক্ষমতা (Compatibility with Nature):

জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থবোৰ প্রকৃতিৰ চক্ৰ (Carbon Cycle, Nitrogen Cycle) ৰ অংশ, গতিকে অণুজীৱই ইহঁতক সহজে পুনৰ্ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

অজীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থবোৰ কৃত্রিমভাৱে মানুহে তৈয়াৰ কৰা বাবে প্রকৃতিৰ চক্ৰই ইহঁতক ভাঙিবলৈ অভিযোজন কৰা নাই।

৩. ভাঙনশীলতা (Decomposability):

জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ জৈৱিক উৎস (উদ্ভিদ, প্রাণী) ৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়, গতিকে ই প্ৰাকৃতিকভাৱে বিয়োজন হয়।

অজীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ খনিজ বা পেট্ৰ’লিয়ামৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়, যাৰ বাবে শতিকাৰ প্ৰয়োজন।

৪. সময় (Time Factor):

জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ কেইবাদিনৰ পৰা কেইমাহলৈ বিয়োজন হয়।

অজীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ শতিকাৰ পৰা সহস্ৰাব্দলৈও পৰিৱেশত অক্ষত অৱস্থাত থাকিব পাৰে।

2. জীৱ নিম্নিকৰণ পদার্থই (জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থই) পৰিবেশত প্ৰভাৱ পেলাব পৰা যিকোনো দুটা সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ (Biodegradable Substances) ৰ পৰিৱেশত প্ৰভাৱ পেলাব পৰা দুটা সম্ভাৱনা হ’ল –

১. বায়ু প্ৰদূষণ (Air Pollution):

জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থবোৰ (যেনে: আহাৰৰ আৱৰ্জনা, গছ-গছনিৰ অংশ) পচন প্রক্রিয়াৰ দ্বাৰা বিয়োজন (Decompose) হ’লে কিছুমান ক্ষতিকৰ গেছ নির্গত হয়।

মিথেন (CH₄): এই গেছে গ্ৰীনহাউছ প্রভাৱ বৃদ্ধি কৰে, যিয়ে পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বঢ়ায়।

হাইড্ৰ’জেন-ছালফাইড (H₂S): ইয়াৰ কুৱাঁহি (গোন্ধ) থাকে আৰু ই বিষাক্ত।

এম’নিয়া (NH₃): ই বায়ুত মিহলি হৈ বায়ু প্ৰদূষণ ঘটাব পাৰে।
উদাহৰণ: খেতিপথাৰত ৰাসায়নিক সাৰ, জৈৱিক আৱৰ্জনা পচি এই গেছবোৰ ওলায়।

২. পানী দূষণ (Water Pollution):

যদি জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থবোৰ (যেনে: মানুহ-পশুৰ মল, খাদ্যৰ আৱৰ্জনা) নদী-বিল, হ্ৰদ আদিত পেলোৱা হয়, তেন্তে ইহঁতে পানী দূষিত কৰে।

অক্সিজেন হ্ৰাস: পানীত থকা অণুজীৱে এই পদাৰ্থবোৰ বিয়োজন কৰোঁতে পানীৰ প্ৰয়োজনীয় অক্সিজেন খৰচ কৰে। ফলত পানীৰ অক্সিজেনৰ মাত্ৰা (Dissolved Oxygen) কমি যায়।

জলজ জীৱৰ মৃত্যু: অক্সিজেন অভাৱত মাছ, কাছ, আন জলজ জীৱ মৰিব পাৰে।

ৰোগজীবাণু বিস্তাৰ: ই বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ আদিৰ বাবে অনুকূল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে, যিয়ে কলেৰা, টাইফয়েড আদি ৰোগ বিয়পাব পাৰে।

3. জীৱ অনিম্নিকৰণ পদার্থই (অজীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থই) পৰিবেশত প্ৰভাৱ পেলাব পৰা যিকোনো দুটা সম্ভাৱনাৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ অজীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ (Non-biodegradable Substances) ৰ পৰিৱেশত প্ৰভাৱ পেলাব পৰা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্ভাৱনা হ’ল –

১. জৈৱিক বিবৰ্ধক (Biological Magnification):

• কাৰ্যপ্ৰণালী:
  অজীৱবিয়োজ্য ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (যেনে: কীটনাশক, প্লাষ্টিক) খাদ্য শৃংখলৰ নিম্ন স্তৰৰ পৰা উচ্চ স্তৰলৈ গতি কৰোঁতে জীৱৰ দেহত ক্রমে জমা হৈ গাঢ়তা বৃদ্ধি পায়।

• প্ৰভাৱ:

• স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি: শীর্ষ স্তৰৰ ভক্ষক (যেনে: মানুহ, ঈগল) ৰ দেহত ৰাসায়নিকৰ পৰিমাণ বিপদজনক মাত্ৰালৈ বৃদ্ধি পায়।
• ৰোগ: ই কৰ্কট ৰোগ, স্নায়ুৰ ক্ষতি, প্রজনন সমস্যা আদি সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
  উদাহৰণ: DDT কীটনাশকৰ জৈৱিক বিবৰ্ধক।

২. স্থায়ী দূষণ (Persistent Pollution):

• কাৰ্যপ্ৰণালী:
  অজীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ (যেনে: প্লাষ্টিক, কাঁচ, ধাতু) প্রাকৃতিকভাৱে বিয়োজন নহয়, গতিকে ইহঁত শতিকাজুৰি মাটি, পানী আৰু বায়ুত জমা হৈ থাকে।

• প্ৰভাৱ:

• মাটি দূষণ: মাটিৰ সাৰুৱা শক্তি হ্ৰাস কৰে আৰু অণুজীৱ ধ্বংস কৰে।
• পানী দূষণ: জলাশয়ত জমা হৈ জলজ জীৱৰ মৃত্যু ঘটায় (মাছে প্লাষ্টিক খাদ্য বুলি ভুল কৰি খায়)।
• দৃশ্য দূষণ: পৰিৱেশৰ সৌন্দৰ্য্য নষ্ট কৰে।
  উদাহৰণ: প্লাষ্টিকৰ বটল, পেকেটৰে নদী-সমুদ্ৰ দূষণ।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. পৌষ্টিক স্তৰ কি? উদাহৰণসহ এটা খাদ্য শৃংখলৰ বিভিন্ন পৌষ্টিক স্তৰৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ পৌষ্টিক স্তৰ (Trophic Level):
খাদ্য শৃংখলত শক্তি প্ৰবাহৰ ক্ৰমিক ধাপবোৰক পৌষ্টিক স্তৰ বোলে। প্ৰতিটো স্তৰত একেই ধৰণৰ খাদ্য গ্ৰহণ কৰা জীৱবোৰ গোট খায়। ইয়াক খাদ্য শৃংখলৰ পদক্ষেপ বুলিও ধৰিব পাৰি।

খাদ্য শৃংখলৰ উদাহৰণ:
ঘাঁহ → গৰু → মানুহ

স্তৰ ১: উৎপাদক (Producer)

ভূমিকা: সূৰ্যৰশ্মিৰ সহায়ত আলোক সংশ্লেষণ কৰি খাদ্য তৈয়াৰ কৰে।

উদাহৰণ: ঘাঁহ, গছ-গছনি।

শক্তিৰ উৎস: সূৰ্য।

স্তৰ ২: প্ৰাথমিক উপভোক্তা (Primary Consumer)

ভূমিকা: উৎপাদকক ভক্ষণ কৰি শক্তি লয়।

উদাহৰণ: গৰু, হৰিণা (তৃণভোজী)।

শক্তিৰ উৎস: ঘাঁহ।

স্তৰ ৩: দ্বিতীয়ীয় উপভোক্তা (Secondary Consumer)

ভূমিকা: প্ৰাথমিক উপভোক্তাক ভক্ষণ কৰে।

উদাহৰণ: মানুহ (যিয়ে গৰুৰ মাংস খায়)।

শক্তিৰ উৎস: গৰু।

স্তৰ ৪: তৃতীয়ীয় উপভোক্তা (Tertiary Consumer)

ভূমিকা: দ্বিতীয়ীয় উপভোক্তাক ভক্ষণ কৰে।

উদাহৰণ: সিংহ, ঈগল (শীর্ষ ভক্ষক)।

এই উদাহৰণত: মানুহক ভক্ষণ কৰা কোনো স্তৰ নাথাকিলে, ইয়াত ৩ স্তৰীয় খাদ্য শৃংখল।

শক্তিৰ হ্ৰাস:
প্ৰতিটো পৌষ্টিক স্তৰত ১০% নিয়ম মতে শক্তি হ্ৰাস পায়।
যেনে:

ঘাঁহত ১০০০ ইউনিট শক্তি থাকিলে

গৰুৱে পাব ১০০ ইউনিট

মানুহে পাব ১০ ইউনিট

2. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত বিয়োজকৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰঃ বিয়োজক (Decomposers) হ’ল বিশেষ ধৰণৰ অণুজীৱ (যেনে: বেক্টেৰিয়া, ভাঁকুৰ আদি), যিয়ে পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইহঁতৰ মুখ্য কাৰ্য হ’ল –

১. জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থৰ পচন (Decomposition of Biodegradable Matter):

বিয়োজকে মৃত উদ্ভিদ (যেনে: সৰা পাত, ডাল), প্রাণীৰ শৱ, বিষ্ঠা আদি জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ ভাঙি সৰল অজৈৱিক পদাৰ্থলৈ (যেনে: CO₂, পানী, খনিজ) ৰূপান্তৰ কৰে।

২. খনিজ পুনৰ্চক্ৰণ (Mineral Recycling):

ইহঁতে জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ ভাঙি মাটিত খনিজ পদাৰ্থ (নাইট্ৰজেন, ফছফৰাছ, গন্ধক আদি) ঘূৰাই দিয়ে, যাক উদ্ভিদে পুনৰ শোষণ কৰিব পাৰে।

ই পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ খনিজ চক্ৰ (যেনে: নাইট্ৰজেন চক্ৰ, কার্বন চক্ৰ) ক সক্ৰিয় ৰাখে।

৩. পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰক (Natural Cleaners):

বিয়োজকে পৰিৱেশৰ পৰা মৃত আৱৰ্জনা আঁতৰাই পৰিস্থিতি তন্ত্ৰক পৰিষ্কাৰ ৰাখে। ইয়াৰ অবিহনে পৃথিৱী মৃত জীৱৰে ভৰি পৰিলহেঁতেন।

৪. খাদ্য শৃংখলৰ সমাপ্তি (Completion of Food Chain):

ইহঁতক খাদ্য শৃংখলৰ শেষ স্তৰ বুলি গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইহঁতে সকলো স্তৰৰ জীৱৰ মৃত দেহাবশেষ ভাঙি শক্তি মুক্ত কৰে।

৫. মাটিৰ সাৰুৱা শক্তি ৰক্ষা (Maintaining Soil Fertility):

বিয়োজকৰ কাৰ্য্যৰ ফলত মাটিৰ  humus ৰ সৃষ্টি হয়, যাৰ ফলত মাটিৰ সাৰুৱা শক্তি বাঢ়ে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. অ’জ’ন কি আৰু ই কোন পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত কেনেদৰে প্রভাব পেলায়?

উত্তৰঃ অ’জ’ন (Ozone) কি?
অ’জ’ন (O₃) হ’ল অক্সিজেনৰ তিনিটা পৰমাণুৰে গঠিত এবিধ গেছ, যি পৃথিৱীৰ স্তৰমণ্ডলত (বায়ুমণ্ডলৰ ১০-৫০ কিমি ওপৰত) এক প্ৰাকৃতিক আৱৰণ (Ozone Layer) হিচাপে থাকে। ই সূৰ্যৰ ক্ষতিকৰ অতিবেঙুনী ৰশ্মি (UV Rays) শোষণ কৰি পৃথিৱীৰ জীৱজগতক ৰক্ষা কৰে।

প্ৰভাৱ পেলােৱা পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ আৰু প্ৰক্ৰিয়া:

১. স্থলজ পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ (Terrestrial Ecosystem):
মানুহ:

চকুৰ ছানি (Cataract), চৰ্মৰ কেঞ্চাৰ আদি ৰোগ সূৰ্যৰ UV-B ৰশ্মিৰ পৰা হ’ব পাৰে।

ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা হ্ৰাস পায়।

উদ্ভিদ:

UV ৰশ্মিয়ে পত্ৰৰন্ধ্ৰ (Stomata) বন্ধ কৰি আলোক সংশ্লেষণ (Photosynthesis) কমাই দিয়ে।

শস্যৰ উৎপাদন হ্ৰাস পায় (ধান, গম, সৰিয়হ আদি)।

২. জলজ পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ (Aquatic Ecosystem):

ফাইট’প্লাংকটন (Phytoplankton):

UV ৰশ্মিয়ে ইহঁতৰ বৃদ্ধি আৰু সংখ্যা কমাই দিয়ে।

ই সমুদ্ৰীয় খাদ্য শৃংখলৰ ভেঁটি (প্রাথমিক উৎপাদক) ভাঙি পেলায়।

মাছ আৰু অন্যান্য জলজ জীৱ:

UV ৰশ্মিয়ে মাছৰ ডিম্বাণু আৰু লাৰ্ভা ধ্বংস কৰে।

মাছেৰে জীয়াই থকা অন্যান্য জীৱ (যেনে: চীল, সিংহমাছ) ৰ খাদ্য সংকট হয়।

৩. বায়ুমণ্ডলীয় পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ (Atmospheric Ecosystem):

অ’জ’ন স্তৰ ক্ষয় (Ozone Depletion):

CFC (ক্ল’ৰ’ফ্লুৰ’কাৰ্বন), হেলন আদি ৰাসায়নিকে অ’জ’ন স্তৰ ক্ষয় কৰে।

ই গ্ল’বেল ওৱাৰ্মিং বৃদ্ধি কৰে।

2. পেলনীয়া আবৰ্জনাৰ সমস্যাৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ তুমি কি পদক্ষেপ গ্রহণ কৰিবা? ইয়াৰ যিকোনো দুটা পদ্ধতিৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ পেলনীয়া আবৰ্জনাৰ সমস্যা হ্ৰাস কৰিবলৈ মই গ্ৰহণ কৰা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হ’ল –

১. ৩R নীতিৰ প্ৰয়োগ (Reduce, Reuse, Recycle):

Reduce (হ্ৰাস কৰা):

প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ কমোৱা: বজাৰত কাপোৰৰ বা পাটৰ ব্যাগ ব্যৱহাৰ কৰিম, একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা প্লাষ্টিকৰ চকী, ষ্ট্ৰ আদি এৰাই চলিম।

অতিৰিক্ত পেকেজিং এৰা: যত পাৰি কম পেকেজিংযুক্ত বস্তু কিনিম।

ইলেক্ট্ৰনিক আৱৰ্জনা হ্ৰাস: যন্ত্ৰপাতি নষ্ট নহ’লৈ সাৱধানেৰে ব্যৱহাৰ কৰিম।

Reuse (পুনৰ্ব্যৱহাৰ):

বটল, জাৰ আদি পুনৰ ব্যৱহাৰ: প্লাষ্টিকৰ বটলবোৰ গছৰ টব, কলমদানি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিম।

কাপোৰৰ পুনৰ্ব্যৱহাৰ: জীৰ্ণ কাপোৰবোৰ ঘৰ মচা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিম।

Recycle (পুনৰ্ব্যৱচন):

আবৰ্জনা পৃথকীকৰণ: প্লাষ্টিক, কাগজ, কাঁচ, ধাতু আদি ৰিচাইক্লেবল বস্তুবোৰ সুকীয়া কৰি ৰাখিম আৰু স্থানীয় ৰিচাইক্লিং কেন্দ্ৰলৈ পঠিয়াম।

২. জৈৱিক আবৰ্জনাৰ কম্প’ষ্টিং (Composting):

কম্প’ষ্ট পিট স্থাপন:
ঘৰৰ বা বাৰীৰ এটা কোণত এটা সৰল কম্প’ষ্ট পিট (গাঁত বা ড্ৰাম) তৈয়াৰ কৰিম।

জৈৱিক আবৰ্জনা সংগ্ৰহ:

ঘৰৰ পৰা ওলোৱা খাদ্যৰ আৱৰ্জনা (যেনে: ফল-মূলৰ বাকলি, ৰান্ধনিৰ আৱৰ্জনা), শুকান পাত, ঘাঁহ-বন আদি এই পিটত জমা কৰিম।

প্ৰক্ৰিয়া:

ইয়াৰ ওপৰত অলপ মাটি ছটিয়াই অণুজীৱৰ কাৰ্য্যত আবৰ্জনা পচি সাৰযুক্ত কম্প’ষ্ট হ’বলৈ দিম। ২-৩ মাহৰ ভিতৰত ই উৎকৃষ্ট জৈৱিক সাৰলৈ ৰূপান্তৰ হ’ব।

উপকাৰিতা:

আবৰ্জনাৰ পৰিমাণ ৫০% লৈ হ্ৰাস পাব।

ৰাসায়নিক সাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা কমিব।

বাৰীৰ গছ-গছনিত এই সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যাব।

অনুশীলনীঃ

1. তলত উল্লেখ কৰা কোনখিনিত কেৱল জীৱ নিম্নিকৰণ পদাৰ্থ আছে?

• (a) ঘাঁহ, ফুল আৰু চামৰা
• (b) ঘাঁহ, কাঠ আৰু প্লাষ্টিক
• (c) ফল-মূলৰ বাকলি, পিঠা আৰু টেঙাৰ ৰস
• (d) পিঠা, কাঠ আৰু ঘাঁহ

উত্তৰঃ (a) ঘাঁহ, ফুল আৰু চামৰা।

2. তলত উল্লেখ কৰা কোনখিনিয়ে খাদ্য শৃংখল গঠন কৰে?

• (a) ঘাঁহ, ঘেঁহু আৰু আম
• (b) ঘাঁহ, ছাগলী আৰু মানুহ
• (c) ছাগলী, গৰু আৰু হাতী
• (d) ঘাঁহ, মাছ আৰু ছাগলী

উত্তৰঃ (b) ঘাঁহ, ছাগলী আৰু মানুহ।

3. তলত উল্লেখ কৰাবিলাকৰ কোনকেইটা পৰিৱেশ অনুকুল অভ্যাসৰ অন্তৰ্ভূক্ত?

• (a) দোকান বা বজাৰ কৰিবলৈ যাওঁতে হাতত কাপোৰৰ মোনা লৈ যোৱা অভ্যাস।
• (b) অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে জ্বলি থকা লাইট বা চলি থকা ফেনৰ ছুইচ (Switch) বন্ধ কৰি ৰখা অভ্যাস।
• (c) তোমাক মায়ে স্কুটাৰেৰে বিদ্যালয়লৈ অনা নিয়া কৰাৰ পৰিৱৰ্ত্তে, তুমি নিজে খোজ কাঢ়ি যোৱা অভ্যাস।
• (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা অভ্যাস।

উত্তৰঃ (d) ওপৰৰ আটাইকেইটা অভ্যাস।

4. কোনো এটা পৌষ্টিক স্তৰৰ সকলোবিলাক জীৱকে ধ্বংস কৰি পেলালে কি ঘটিব?

উত্তৰঃ কোনো এটা পৌষ্টিক স্তৰৰ (Trophic Level) সকলো জীৱ ধ্বংস হ’লে তলত দিয়া ধৰণৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশীয় পৰিণতি দেখা দিব –

১. উচ্চস্তৰীয় জীৱৰ খাদ্য সংকট:
যি জীৱবোৰ ধ্বংস হোৱা পৌষ্টিক স্তৰৰ জীৱবোৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল, সিহঁতৰ খাদ্যৰ অভাৱ হ’ব। ফলত সিহঁতৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাব বা সিহঁত বিলুপ্ত হ’ব পাৰে।

২. নিম্নস্তৰীয় জীৱৰ সংখ্যা বৃদ্ধি:
যি জীৱবোৰ ধ্বংস হোৱা পৌষ্টিক স্তৰৰ জীৱবোৰক খাইছিল, সেই ভক্ষকৰ অভাৱত ইয়াৰ তলৰ স্তৰৰ জীৱ (যেনে: উদ্ভিদ বা তৃণভোজী) ৰ সংখ্যা অস্বাভাৱিকভাৱে বাঢ়িব। ইয়াক পৰিৱেশীয় অসমতা বোলে।

৩. খাদ্য শৃংখল আৰু খাদ্য জালৰ বিচ্ছিন্নতা:
সম্পূৰ্ণ খাদ্য শৃংখল (Food Chain) আৰু খাদ্য জাল (Food Web) ৰ শক্তি প্ৰবাহত বিঘিনি ঘটিব। পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ (Ecosystem) ৰ ভাৰসাম্য (Ecological Balance) নষ্ট হ’ব।

৪. জৈৱিক বৈচিত্ৰ্যৰ হ্ৰাস:
ইয়াৰ ফলত জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য (Biodiversity) হ্ৰাস পাব, কাৰণ বহুতো জীৱৰ বাবে খাদ্য, বাসস্থান আদিৰ অভাৱ হ’ব।

5. বেলেগ বেলেগ পৌষ্টিক স্তৰৰ পৰা সকলোবিলাক জীৱক ধ্বংস কৰিলে প্ৰত্যেক পৌষ্টিক স্তৰৰ ফলাফলৰ সৈতে একেদৰে প্ৰভাৱ পৰিবনে? পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ কোনো হানি নোহোৱাকৈ যি কোনো এটা পৌষ্টিক স্তৰৰ সকলোবিলাক জীৱক আঁতৰাব পাৰিমনে?

উত্তৰঃ ১. প্ৰভাৱ একে নহ’ব:
বেলেগ বেলেগ পৌষ্টিক স্তৰৰ জীৱ ধ্বংস কৰিলে প্ৰত্যেকৰে প্ৰভাৱ বেলেগ বেলেগ হ’ব। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল প্ৰত্যেক পৌষ্টিক স্তৰই পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত বেলেগ বেলেগ ভূমিকা পালন কৰে।

উদাহৰণ:

উৎপাদক (Producer) ধ্বংস: সকলো উৎপাদক (যেনে: ঘাঁহ, গছ) ধ্বংস হ’লে সম্পূর্ণ খাদ্য শৃংখল ভাঙি পৰিব, কাৰণ উচ্চস্তৰৰ সকলো জীৱই পোনপটীয়াভাৱে বা পৰোক্ষভাৱে উৎপাদকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

দ্বিতীয় স্তৰীয় উপভোক্তা (Secondary Consumer) ধ্বংস: যদি সাপ, ভেকুলী আদি ধ্বংস হয়, তেন্তে তৃণভোজী (যেনে: নিগনী) ৰ সংখ্যা বাঢ়িব, যাৰ ফলত উদ্ভিদৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাব।

২. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ হানি নোহোৱাকৈ আঁতৰাব নোৱাৰি:
নহয়, পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ কোনো হানি নোহোৱাকৈ যি কোনো এটা পৌষ্টিক স্তৰৰ সকলো জীৱক আঁতৰাব নোৱাৰি। কাৰণ –

আন্তঃনিৰ্ভৰশীলতা (Interdependence): পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ প্ৰত্যেক স্তৰ ইটোৱে সিটোৰ লগত আন্তঃসংযুক্ত (Interconnected)। এটা স্তৰ নোহোৱা হ’লে ই আন স্তৰবোৰক প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিব।

ভাৰসাম্য ৰক্ষা: প্ৰত্যেক স্তৰই খাদ্য শৃংখলত এক বিশেষ ভূমিকা পালন কৰি পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য (Ecological Balance) ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে। এটা স্তৰ আঁতৰালে এই ভাৰসাম্য অৱশ্যে ভাঙি পৰিব।

6. জৈৱিক বিবৰ্ধক বুলিলে কি বুজা? পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ বেলেগ বেলেগ স্তৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ বেলেগ বেলেগ হ’বনে?

উত্তৰঃ জৈৱিক বিবৰ্ধক (Biological Magnification):
জৈৱিক বিবৰ্ধক হ’ল এনে এক প্ৰক্ৰিয়া য’ত ক্ষতিকৰ ৰাসায়নিক দ্ৰব্য (যেনে: কীটনাশক, ধাতু) খাদ্য শৃংখলৰ নিম্ন স্তৰৰ পৰা উচ্চ স্তৰলৈ গতি কৰোঁতে জীৱৰ দেহত ক্রমে জমা হৈ গাঢ়তা বৃদ্ধি পায়। ইয়াক জৈৱিক বিবৰ্ধন বুলিও কোৱা হয়।

পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ বেলেগ বেলেগ স্তৰত প্ৰভাৱ:
হয়, পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ বেলেগ বেলেগ স্তৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ বেলেগ বেলেগ হয়।

কাৰণ আৰু প্ৰক্ৰিয়া:
১. নিম্ন স্তৰত কম গাঢ়তা:

ক্ষতিকৰ ৰাসায়নিক (যেনে: DDT) প্ৰথমে উৎপাদক (যেনে: ঘাঁহ, জলজ উদ্ভিদ) ৰ দেহত অতি কম পৰিমাণে সোমায়।

২. মধ্যবর্তী স্তৰত মজুত:

যেতিয়া তৃণভোজী (যেনে: মাছ, পতংগ) উৎপাদক খায়, তেতিয়া সিহঁতৰ দেহত ৰাসায়নিকবোৰ জমা হয়।

এটা তৃণভোজীয়ে বহুতো উৎপাদক খোৱাৰ বাবে ইয়াৰ দেহত ৰাসায়নিকৰ পৰিমাণ বেছি হয়।

৩. শীর্ষ স্তৰত সর্বোচ্চ গাঢ়তা:

যেতিয়া মাংসভোজী (যেনে: সাপ, ঈগল, মানুহ) তৃণভোজীক খায়, তেতিয়া সকলোবোৰ তৃণভোজীৰ দেহৰ ৰাসায়নিকবোৰ মাংসভোজীৰ দেহত জমা হয়।

এনে কৰি খাদ্য শৃংখলৰ শীর্ষ স্তৰত ৰাসায়নিকৰ গাঢ়তা সর্বোচ্চ হয়।

7. আমি সৃষ্টি কৰা জীৱ অনিম্নিকৰণ পদাৰ্থবিলাকৰ পৰা আমাৰ কি কি সমস্যা হ’ব পাৰে?

উত্তৰঃ জীৱ অনিম্নিকৰণ পদাৰ্থ (Non-biodegradable Substances) ৰ পৰা হোৱা সমস্যাসমূহ হ’ল –

১. পৰিৱেশ দূষণ (Environmental Pollution):
স্থায়ী দূষণ: এই পদাৰ্থবোৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে বিয়োজন (Decompose) নহয়, গতিকে ইহঁত মাটি, পানী আৰু বায়ুত দীৰ্ঘদিনলৈকে জমা হৈ থাকে আৰু দূষণৰ সৃষ্টি কৰে।

২. মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস (Reduced Soil Fertility):
অণুজীৱ ধ্বংস: প্লাষ্টিক, কাঁচ, ৰাসায়নিক আদিয়ে মাটিৰ অণুজীৱ (Microorganisms) ধ্বংস কৰে, যাৰ ফলত মাটিৰ সাৰুৱা গুণ হ্ৰাস পায়।

৩. মানুহ আৰু প্ৰাণীৰ স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি (Health Hazards):
বিষাক্ত ৰাসায়নিক: প্লাষ্টিক, কীটনাশক আদিৰ বিষাক্ত ৰাসায়নিকবোৰ খাদ্য আৰু পানীৰ মাজেদি মানুহ আৰু প্ৰাণীৰ দেহলৈ সোমায়, যাৰ ফলত কৰ্কট ৰোগ, প্রজনন সমস্যা আদি হ’ব পাৰে।

জৈৱিক বিবৰ্ধক (Biological Magnification): খাদ্য শৃংখলৰ উচ্চ স্তৰলৈ যাওঁতে এই ৰাসায়নিকবোৰৰ গাঢ়তা বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত শীর্ষ ভক্ষক (যেনে: মানুহ, ঈগল) ৰ দেহত ইয়াৰ পৰিমাণ বিপদজনক হৈ উঠে।

৪. জলজ জীৱনৰ বাবে বিপদ (Threat to Aquatic Life):
প্লাষ্টিক আৱৰ্জনা: নদী-সমুদ্ৰত পেলোৱা প্লাষ্টিকে মাছ, কাছ, চিলা আদি জলজ জীৱৰ মৃত্যু ঘটায়, কাৰণ সিহঁতে প্লাষ্টিক খাদ্য বুলি ভুল কৰি গিলি পেলায়।

৫. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য নষ্ট (Ecological Imbalance):
জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য ধ্বংস: এই পদাৰ্থবোৰে পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ স্বাভাৱিক কাৰ্য্যকলাপ বাধাগ্ৰস্ত কৰি জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য (Biodiversity) হ্ৰাস কৰে।

৬. দৃশ্য দূষণ (Visual Pollution):
আৱৰ্জনাৰ স্তূপ: প্লাষ্টিক, কাঁচ আদিৰ আৱৰ্জনাৰ স্তূপে পৰিৱেশৰ সৌন্দৰ্য্য নষ্ট কৰে।

8. আমি সৃষ্টি কৰা আৱৰ্জনাবিলাকৰ সকলোবিলাকেই যদি জীৱ নিম্নিকৰণ পদাৰ্থ হয়, তেনেহ’লে পৰিৱেশৰ ওপৰত একো প্ৰভাৱ নপৰাকৈ থাকিবনে?

উত্তৰঃ নহয়, সকলো আৱৰ্জনা জীৱবিয়োজ্য (Biodegradable) হ’লেও পৰিৱেশৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিব।

কাৰণসমূহ:
১. বিয়োজন প্রক্রিয়াত দূষণ:
জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থ (যেনে: আহাৰৰ আৱৰ্জনা, কাগজ) বিয়োজন হ’লে কার্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂), মিথেন (CH₄), হাইড্ৰ’জেন-ছালফাইড (H₂S) আদি গেছ নির্গত হয়। এই গেছবোৰে বায়ু প্ৰদূষণ আৰু গ্ৰীনহাউছ প্রভাৱ সৃষ্টি কৰে।

২. পানী দূষণ:
জীৱবিয়োজ্য পদাৰ্থবোৰে নদী-হ্ৰদত পেলোৱা হ’লে পানীৰ অক্সিজেনৰ মাত্ৰা (BOD – Biochemical Oxygen Demand) কমাই দিয়ে, যাৰ ফলত জলজ জীৱ (মাছ, নিমখ-পানীৰ জীৱ) ৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে।

৩. ৰোগৰ বিস্তাৰ:
জীৱবিয়োজ্য আৱৰ্জনাৰ ওপৰত পতংগ, ইঁদুৰ, আনুবাংগিক ৰোগজীবাণু বেছিকৈ বংশবিস্তাৰ কৰে, যিয়ে মেলেৰিয়া, ডেংগু, কলেৰা আদি ৰোগ বিয়পাব পাৰে।

৪. দুৰ্গন্ধ আৰু দৃশ্য দূষণ:
ডাঙৰ পৰিমাণৰ জীৱবিয়োজ্য আৱৰ্জনাই অপ্ৰীতিকৰ গোন্ধ আৰু দৃশ্য দূষণৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত মানুহৰ জীৱন-যাত্ৰাৰ মান হ্ৰাস পায়।

Next Chapter 16 : প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনা

SEBA Class 10 General Science All Chapters Assamese Question Answer – Complete Guide