SEBA Class 10 Social Science History Chapter 2 Question Answer – মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম

SEBA Class 10 Social Science History Chapter 2 Question Answer – মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম

class 10 Social Science chapter 2 question answer

class 10 Social Science chapter 2 question answer assamese medium

দশম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ 2 নং অধ্যায় মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম ৰ সকলো পাঠভিত্তিক  প্ৰশ্ন-উত্তৰ ইয়াত সুন্দৰকৈ সহজ সৰল ভাষাত দিয়া হৈছে।

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ

মহাত্মা গান্ধী আৰু ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন 

১। মহাত্মা গান্ধীৰ কেতিয়া জন্ম হৈছিল?

উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম হৈছিল ১৮৬৯ চনৰ ২ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গুজৰাট ৰাজ্যৰ পোৰবন্দৰত।

২। সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল গান্ধীয়ে কোন দেশত পোনপ্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল?

উত্তৰঃ গান্ধীয়ে সত্যাগ্ৰহৰ কৌশল প্ৰথমে প্ৰয়োগ কৰিছিল দক্ষিণ আফ্ৰিকাত, য’ত তেওঁ বাস কৰা ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়ৰ বিৰুদ্ধে হোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় বৈষম্যমূলক আইনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰিছিল।

৩। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে কিয় ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল?

উত্তৰঃ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে ১৯১৯ চনৰ জালিয়ানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ডৰ নৃশংসতাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ স্বৰূপে ১৯১৯ চনৰ ৩ জুনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰদান কৰা ‘নাইট’ উপাধি ত্যাগ কৰিছিল।

৪। কাৰ কাৰ নেতৃত্বত ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল?

উত্তৰঃ ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল মৌলানা চৌকত আলী আৰু মৌলানা মহম্মদ আলীৰ নেতৃত্বত। মহাত্মা গান্ধীৰো ইয়াৰ লগত জড়িত আছিল।

৫। চৌৰীচৌৰাৰ ঘটনা কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?

উত্তৰঃ চৌৰীচৌৰাৰ হিংসাত্মক ঘটনাটো সংঘটিত হৈছিল ১৯২২ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত উত্তৰ প্ৰদেশৰ (বৰ্তমানৰ উত্তৰাখণ্ড) গোৰখপুৰ জিলাৰ চৌৰীচৌৰা নামৰ ঠাইত।

৬। কেনে পৰিস্থিতিত লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হৈছিল?

উত্তৰঃ লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু হৈছিল ১৯২৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত লাহোৰত ছাইমন কমিশ্যন বিৰোধী শান্তিপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনৰ সময়ত ব্ৰিটিছ পুলিচৰ পিটনিৰ ফলত। তেওঁ আহত হৈ পিছত ১৭ নৱেম্বৰ ১৯২৮ তাৰিখে মৃত্যুবৰণ কৰে।

৭। কেতিয়া আৰু ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ কোনখন অধিৱেশনত ভাৰতীয়সকলৰ মূল দাবী হিচাপে পূৰ্ণ স্বৰাজৰ দাবী উত্থাপন কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ ১৯২৯ চনৰ লাহোৰ অধিৱেশনত জৱাহৰলাল নেহৰুৰ সভাপতিত্বত ‘পূৰ্ণ স্বৰাজ’ বা সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতাক ভাৰতীয় জনতাৰ মূল লক্ষ্য হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।

৮। গান্ধীজীয়ে সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা ডাণ্ডিৰ সাগৰ পাৰলৈ লোন আইন ভংগ কৰিবলৈ গৈছিল। সবৰমতী আশ্ৰম আৰু ডাণ্ডিৰ মাজত দূৰত্ব কিমান?
উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীয়ে আৰম্ভ কৰা ঐতিহাসিক ডাণ্ডী যাত্ৰাৰ বাটটোৰ দৈৰ্ঘ্য আছিল প্ৰায় ৩৮৫ কিলোমিটাৰ (২৪০ মাইল)। তেওঁ ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চৰ পৰা ৬ এপ্ৰিললৈ এই যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰে।

৯। সীমান্ত গান্ধী নামেৰে কাক জনা যায়?

উত্তৰঃ সীমান্ত গান্ধী নামেৰে জনাজাত হৈছে খান আব্দুল গফৰ খান। তেওঁ ভাৰতৰ উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশৰ (বৰ্তমান পাকিস্তানৰ খাইবৰ পাখতুনখৱা) এজন শান্তিবাদী নেতা আছিল আৰু তেওঁৰ সৃষ্ট ‘খুদাই খিদমতগাৰ’ (লাল কামিচা) সৈন্য বাহিনীৰ বাবে বিখ্যাত।

১০। লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱা দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কোনে কংগ্ৰেছক এককভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল?

উত্তৰঃ ১৯৩১ চনত লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱা দ্বিতীয় ঘূৰণীয়া মেজমেলত কংগ্ৰেছৰ একমাত্ৰ প্ৰতিনিধি আৰু মুখ্য আলোচক আছিল মহাত্মা গান্ধী।

১১। ১৯৩২ চনত সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰীজনৰ নাম কি আছিল?

উত্তৰঃ ১৯৩২ চনৰ সাম্প্ৰদায়িক বাঁটোৱাৰা (Communal Award) ঘোষণা কৰিছিল তেতিয়াৰ ব্ৰিটিছৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰামছে মেকডোনাল্ডে (Ramsay MacDonald)।

১২। কোনটো আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত গান্ধীজীয়ে “কৰিম কিম্বা মৰিম” শ্লোগান দিছিল?

উত্তৰঃ গান্ধীজীয়ে “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die) এই জৰুৰীকালীন আৰু দৃঢ় শ্লোগানটো দিছিল ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন (Quit India Movement)ৰ সময়ত।

১৩। আজাদ হিন্দ ফৌজৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন?

উত্তৰঃ আজাদ হিন্দ ফৌজ (Indian National Army – INA) ৰ ধাৰণাটো সৃষ্টি কৰিছিল কেপ্তেইন মোহন সিঙে। কিন্তু ইয়াক প্ৰকৃতাৰ্থত গঠন কৰিছিল ৰাসবিহাৰী বসুই ১৯৪২ চনত। পিছত সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে ইয়াৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে আৰু ইয়াক এক শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰীয় বাহিনীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।

১৪। “মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম” এই বিখ্যাত বাণীটো কোন ভাৰতীয় নেতাৰ আছিল?

উত্তৰঃ “মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম” এই অমৰ বাণীটো নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ। তেওঁ এই উক্তিটোৰ জৰিয়তে আজাদ হিন্দ ফৌজৰ সৈন্য আৰু সমৰ্থকসকলক স্বাধীনতাৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।

১৫। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমাৰেখাক কি নামেৰে জনা যায়?

উত্তৰঃ ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমাৰেখাক জনা যায় “ৰেডক্লিফ ৰেখা” (Radcliffe Line) নামেৰে। ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল ইয়াক নিৰ্ধাৰণ কৰা ব্ৰিটিছ আইনজীৱী ছাৰ চাইৰিল ৰেডক্লিফৰ নামেৰে।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন :

১। সত্যাগ্ৰহ বুলিলে কি বুজা? যি তিনিটা স্থানীয় বিবাদৰ ক্ষেত্ৰত গান্ধীয়ে সত্যাগ্ৰহক প্ৰথমতে প্ৰয়োগ কৰিছিল সেই তিনিটাৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত ৰূপত লিখা।

উত্তৰঃ সত্যাগ্ৰহ হৈছে মহাত্মা গান্ধীৰ দৰ্শনৰ এক মৌলিক আৰু শক্তিশালী অস্ত্ৰ। ই হৈছে সত্যৰ ওপৰত থিয় দিয়া আৰু অহিংসাৰ পথেৰে অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা এক নীতি। ইয়াৰ মূলত আছে সত্য, অহিংসা, সহিষ্ণুতা আৰু নৈতিক দৃঢ়তা। ইয়াৰ জৰিয়তে অন্যায়কাৰীক সহযোগিতা নকৰি, আইনভংগ কৰি, কিন্তু কোনো হিংসাত্মক কাৰ্য নকৰাকৈ নৈতিক চাপ প্ৰয়োগ কৰা হয়।

গান্ধীয়ে ভাৰতত প্ৰথমে সত্যাগ্ৰহ প্ৰয়োগ কৰা তিনিটা স্থানীয় বিবাদ হ’ল:

1. চম্পাৰণ সত্যাগ্ৰহ (১৯১৭): বীহাৰৰ চম্পাৰণ অঞ্চলত নীল খেতিয়কসকলক জোৰকৈ নীল চপোৱা বাবে বাধ্য কৰোৱা হৈছিল (‘তিনকথিয়া’ প্ৰথা)। গান্ধীজীয়ে তালৈ গৈ তেওঁলোকক সংঘবদ্ধ কৰি শান্তিপূৰ্ণভাৱে প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ শিকাইছিল। ফলত চৰকাৰে তদন্ত কমিটি গঠন কৰিবলৈ বাধ্য হয় আৰু খেতিয়কসকলৰ অৱস্থাৰ উন্নতি হয়।
2. আহমেদাবাদ মিল শ্ৰমিক আন্দোলন (১৯১৮): আহমেদাবাদৰ মিলসমূহত মহামাৰীৰ বাবে ‘প্লেগ বোনাছ’ বন্ধ কৰা হয়, যাৰ ফলত শ্ৰমিকসকল ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। গান্ধীয়ে অনশন আৰু শান্তিপূৰ্ণ ধৰ্ণাৰ জৰিয়তে শ্ৰমিকসকলৰ হকে মধ্যস্থতা কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ ন্যায্য দাবী মানি লোৱাত সফল হয়।
3. খেড়া সত্যাগ্ৰহ (১৯৮১): গুজৰাটৰ খেড়া জিলাত খৰৰ ফলত খেতি নষ্ট হোৱাৰ পিছতো চৰকাৰে খাজনা আদায় কৰিবলৈ চাপ দিছিল। গান্ধীয়ে কৃষকসকলক সংঘবদ্ধ কৰি খাজনা নিদিয়াকৈ শান্তিপূৰ্ণভাৱে প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। এই সফল আন্দোলনৰ ফলত দৰিদ্ৰ কৃষকসকলৰ পৰা খাজনা মাউচ কৰা হয়।

২। ভাৰতত খিলাফৎ আন্দোলন কিয় আৰম্ভ হৈছিল?

উত্তৰঃ খিলাফৎ আন্দোলন (১৯১৯-১৯২৪) আৰম্ভ হোৱাৰ কাৰণসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:

• মূল কাৰণ: প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত অটোমান সাম্ৰাজ্য (তুৰস্ক) ভাঙি পেলাৱা হয়। এই সাম্ৰাজ্যৰ নেতা (খালিফা) আছিল সমগ্ৰ বিশ্বৰ মুছলমানসকলৰ আধ্যাত্মিক নেতা। ব্ৰিটেইনে তুৰস্কৰ ওপৰত কঠোৰ সন্ধি চাপাই দিয়াত ভাৰতীয় মুছলমানসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে খালিফাৰ মৰ্যাদা আৰু মক্কা-মদিনাৰ দৰে পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ ওপৰত বিধ্বংসী প্ৰভাৱ পৰিব।

• ভাৰতীয় পৰিপ্ৰেক্ষিত: ভাৰতৰ মুছলমান নেতা মৌলানা চৌকত আলী আৰু মৌলানা মহম্মদ আলীয়ে এই বিষয়টোৰ ওপৰত জনসচেতনতা সৃষ্টি কৰে। তেওঁলোকে ভাৰতীয় মুছলমানসকলক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে খালিফাৰ পদমৰ্যাদা ৰক্ষাৰ দাবীত একত্ৰিত কৰে।

• গান্ধীজীৰ সমৰ্থন: মহাত্মা গান্ধীয়ে এই আন্দোলনক হিন্দু-মুছলমান ঐক্য স্থাপনৰ এক সোণালী সুযোগ হিচাপে দেখিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে এই আন্দোলনৰ জৰিয়তে দেশৰ দুয়োটা মুখ্য ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ক একেলগে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰামত অংশগ্ৰহণ কৰাব পাৰিব। গতিকে তেওঁ কংগ্ৰেছৰ সমৰ্থনৰে খিলাফৎ আন্দোলনক সমৰ্থন জনায়।

৩। ১৯২০-২২ চনত গান্ধীজীয়ে কিয় অসহযোগ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল? ইয়াৰ কাৰ্যসূচী কি আছিল? গান্ধীজীয়ে কিয় এই আন্দোলন বন্ধ কৰিছিল?

উত্তৰঃ আৰম্ভৰ কাৰণ: অসহযোগ আন্দোলনৰ সূচনা হোৱাৰ কেইটামান মুখ্য কাৰণ আছিল:

1. জালিয়ানৱালাবাগৰ হত্যাকাণ্ড (১৯১৯): এই নৃশংস ঘটনাই সমগ্ৰ দেশত ব্ৰিটিছ শাসনৰ প্ৰতি তীব্ৰ বিৰোধিতাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
2. ৰাওলাট আইন (১৯১৯): এই দমনমূলক আইনে চৰকাৰক কোনো বিচাৰ-বিবেচনা নকৰাকৈ কোনো ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ৰাখিবলৈ ক্ষমতা দিছিল, যাৰ বিৰুদ্ধে দেশজুৰি প্ৰতিবাদ হৈছিল।
3. খিলাফৎ আন্দোলন: হিন্দু-মুছলমানৰ সহযোগিতাত আৰম্ভ হোৱা এই আন্দোলনে জাতীয় সংগ্ৰামলৈ নতুন গতি আনি দিছিল।
4. পাঞ্জাবৰ দমননীতি: জালিয়ানৱালাবাগৰ পিছত পাঞ্জাবত চলোৱা অত্যাচাৰে জনমতৰ জুইত ঘৃতাহুতি দিছিল।

আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচী (Programme):

গান্ধীজীয়ে এই আন্দোলনত ব্ৰিটিছৰ প্ৰতি “সহযোগিতা নকৰা”ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল:
1. চৰকাৰে দিয়া সকলো সন্মান, উপাধি আৰু পদবী ত্যাগ কৰা।
2. চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান (স্কুল-কলেজ), আদালত আৰু বিধানসভা বৰ্জন কৰা।
3. বিদেশী কাপোৰ (বস্ত্ৰ) বৰ্জন কৰি হাতৰ চালনাত তৈয়াৰী খাদী পিন্ধা।
4. জনসাধাৰণক স্বদেশী সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা।

আন্দোলন বন্ধৰ কাৰণ:

১৯২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী ৫ তাৰিখে উত্তৰ প্ৰদেশৰ চৌৰীচৌৰাত অসহযোগ আন্দোলনকাৰীসকলৰ ওপৰত পুলিচে গুলীচালনা কৰাত তিনিজনৰ মৃত্যু হয়। উত্তেজিত জনতাই প্ৰতিশোধ স্বৰূপে পুলিচ থানাত অগ্নিসংযোগ কৰি তাত থকা ২২ জন পুলিচক পুৰি মাৰে।
এই হিংসাত্মক ঘটনাত গান্ধীজী অত্যন্ত মৰ্মাহত হৈ পৰে। তেওঁৰ দৰ্শনৰ মূৰ্যাদী স্তম্ভ আছিল অহিংসা, আৰু চৌৰীচৌৰাত ইয়াৰ ভংগ হোৱা বুলি তেওঁ ভাবিছিল। এই ভংগৰ দায়িত্ব নিজত লৈ তেওঁ ১৯২২ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত অসহযোগ আন্দোলন বন্ধ কৰাৰ আদেশ দিয়ে। এই সিদ্ধান্তৰ বাবে তেওঁক বহুতে সমালোচনা কৰিছিল যদিও গান্ধীজী অহিংসা নীতিত অটল আছিল।

৪। আইন অমান্য অন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য কি আছিল? এই আন্দোলনৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি আছিল?

উত্তৰঃ মূল লক্ষ্য: আইন অমান্য আন্দোলনৰ মূল লক্ষ্য আছিল ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অন্যায় আইনবোৰ শান্তিপূৰ্ণভাৱে ভংগ কৰি তেওঁলোকৰ কৰ্তৃত্বক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা আৰু স্বৰাজ (স্ব-শাসন) লাভ কৰা। বিশেষকৈ লোণ কৰ আইন (যিয়ে ভাৰতীয়সকলক বিনামূলীয়াকৈ লোণ সংগ্ৰহ কৰাত বাধা দিছিল) ভংগ কৰাত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল, কাৰণ এই কৰটোৱে সাধাৰণ মানুহক বিশেষকৈ দুখীয়াসকলক প্ৰভাৱিত কৰিছিল।

মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ (Key Features):

1. দাণ্ডী যাত্ৰা (লোণ সত্যাগ্ৰহ): ১৯৩০ চনৰ ১২ মাৰ্চৰ পৰা ৬ এপ্ৰিললৈ মহাত্মা গান্ধীয়ে ৭৮ জন অনুগামীৰ সৈতে সবৰমতী আশ্ৰমৰ পৰা দাণ্ডীলৈ ৩৮৫ কিঃমিঃ যাত্ৰা কৰে আৰু সাগৰৰ পানীৰ পৰা লোণ তৈয়াৰ কৰি লোণ আইন ভংগ কৰে। এই যাত্ৰাই সমগ্ৰ দেশত আইন অমান্যৰ ঢৌৰ সৃষ্টি কৰে।
2. গণ-আন্দোলন: ই আছিল এক ব্যাপক গণ-আন্দোলন। মহিলা, শিক্ষাৰ্থী, কৃষক, শ্ৰমিকে ধৰি সমাজৰ প্ৰায় সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
3. অহিংস আৰু শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদ: গান্ধীজীয়ে দৃঢ়ভাৱে অহিংসাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। লোণ তৈয়াৰ কৰা, শান্তিপূৰ্ণ পিকেটিং, জনসভা আদি আছিল ইয়াৰ প্ৰধান আহিলা।
4. চৰকাৰী দমননীতি: ব্ৰিটিছ চৰকাৰে এই আন্দোলনক কঠোৰ হাতেৰে দমন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। গান্ধীজীকে ধৰি প্ৰায় ৬০,০০০ লোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল।
5. আন্তৰ্জাতিক প্ৰতিক্ৰিয়া: গান্ধীজীৰ এই শান্তিপূৰ্ণ আন্দোলনে সমগ্ৰ বিশ্বৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু ব্ৰিটেইনৰ ৰাজনৈতিক ভাবমূৰ্তি ক্ষুণ্ণ কৰিছিল।

৫। কি পৰিস্থিতিত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সূচনা হৈছিল? ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্রামত এই আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীক তুমি মাইলৰ খুঁটি হিচাপে সাব্যস্ত কৰিব খোজানে? তোমাৰ মতামতৰ সমর্থনত যুক্তি দিয়া।

উত্তৰঃ আৰম্ভ হোৱাৰ পৰিস্থিতি (Context):

১। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ আৰু ক্ৰিপছ মিছনৰ ব্যৰ্থতা: ১৯৩৯ চনত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাত ব্ৰিটেইনে ভাৰতক যুদ্ধত জড়িত কৰে কিন্তু স্বাধীনতাৰ কোনো প্ৰতিশ্ৰুতি নিদিয়াকৈ। ১৯৪২ চনত ছাৰ ষ্টাফৰ্ড ক্ৰিপছৰ নেতৃত্বত এক মিছন আহে যিয়ে যুদ্ধৰ পিছত ভাৰতক ডমিনিয়ন মৰ্যাদা দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। কিন্তু ইয়াত তাৎক্ষণিক স্বাধীনতা বা স্বায়ত্ত শাসনৰ কোনো কথা নথকাৰ বাবে গান্ধীজীকে ধৰি কংগ্ৰেছ নেতাসকলে ইয়াক এখন ডাঙৰ টোকা হিচাপে আখ্যা দিয়ে আৰু প্ৰস্তাৱটো নাকচ কৰে।
২। জনমতৰ পৰিৱৰ্তন: দেশত ব্ৰিটিছৰ প্ৰতি অসন্তোষ চৰম আৱস্থালৈ আহিছিল। মানুহে বিশ্বাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল যে ব্ৰিটিছে ভাৰতক ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰিব, বিশেষকৈ যেতিয়া জাপানে দক্ষিণ-পূব এছিয়াত দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়ি আছিল।
৩। ৰাজনৈতিক শূন্যতা: কংগ্ৰেছ নেতাসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পিছত ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি অস্থিৰ হৈ পৰিছিল।

মাইলৰ খুঁটি হিচাপে সাব্যস্ত কৰিব পাৰি:

হয়, ১৯৪২ চনৰ ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনক (Quit India Movement) ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ এক মাইলৰ খুঁটি (Turning Point) বুলি গণ্য কৰিব পাৰি। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল:
১। অন্তিম সংগ্ৰামৰ আহ্বান: গান্ধীজীয়ে “কৰিম কিম্বা মৰিম” (Do or Die) এই আহ্বানৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণক ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে অন্তিম সংগ্ৰামৰ বাবে সাজু কৰিছিল। ই আছিল ব্ৰিটিছক ভাৰত এৰি যাবলৈ বাধ্য কৰাৰ চূড়ান্ত আহ্বান।
২। জনসাধাৰণৰ আন্দোলন: ই আছিল সম্পূৰ্ণৰূপে এক জনসাধাৰণৰ স্বতঃস্ফূৰ্ত আন্দোলন। নেতৃত্ব গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছতো সাধাৰণ খেতিয়ক, শ্ৰমিক, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, মহিলাসকলে নিজা ইচ্ছাতে আন্দোলন চলাই গৈছিল। ইয়াত ৰাজনৈতিক দল বা কেতিয়াও মুখ্য ভূমিকা নাছিল।
৩। ব্ৰিটিছ শাসনৰ ভেটি কঁপাই তোলা: এই আন্দোলনে দেখুৱাই দিছিল যে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ সহযোগিতা অবিহনে শাসন চলাব নোৱাৰে। ১৯৪২ চনৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ মনস্তাত্বিক আৰু ৰাজনৈতিক আধিপত্য সম্পূৰ্ণৰূপে লোপ পাইছিল।
৪। স্বাধীনতাৰ বাট মুকলি কৰা: যদিও এই আন্দোলনক কঠোৰ হাতেৰে দমন কৰা হৈছিল, তথাপি ইয়ে এটা স্পষ্ট সাংকেতিক বাৰ্তা দিছিল যে ব্ৰিটিছ শাসন আৰু দীৰ্ঘদিন স্থায়ী নহ’ব। ইয়াৰ পিছৰ ঘটনাৱলী— নৌবিদ্ৰোহ, ৰাজনৈতিক আলোচনা আদিৰ বাট ইয়েই প্ৰশস্ত কৰিছিল। গতিকে, স্বাধীনতাৰ শেষৰ পৰ্বত এই আন্দোলন এক নিৰ্ণায়ক ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি ক’ব পাৰি।

৬। ভাৰতীয় জাতীয় সেনা বাহিনীৰ বিষয়ে এটি চমু টোকা লিখা।

উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয় সেনা (Indian National Army – INA) হৈছে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত গঠিত এক সামৰিক বাহিনী যাৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছৰ পৰা ভাৰতক মুক্ত কৰা।

• প্ৰাৰম্ভিক গঠন: ১৯৪২ চনৰ আৰম্ভণিতে কেপ্তেইন মোহন সিঙে মালয় আৰু ছিংগাপুৰত বন্দী হোৱা ভাৰতীয় সেনাৰ সহায়ত ইয়াৰ আধাৰ গঠন কৰিছিল। পিছত ৰাসবিহাৰী বসুই ইয়াৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰে।

• সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ নেতৃত্ব: ১৯৪৩ চনত নেতাজী সুভাষ চন্দ্ৰ বসু জাৰ্মানীৰ পৰা দক্ষিণ-পূব এছিয়ালৈ আহি INA-ৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ কৰিশ্মা আৰু দেশপ্ৰেমে INA-ক এক শক্তিশালী আন্দোলনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।

• লক্ষ্য আৰু সংগঠন: INA-ৰ মূল লক্ষ্য আছিল জাপানী সেনাৰ সৈতে মিলি ভাৰতত সোমাই ব্ৰিটিছক উচ্ছেদ কৰা। তেওঁলোকে “জয় হিন্দ” ধ্বনি দিয়া আৰম্ভ কৰে। সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৱে “আজাদ হিন্দ চৰকাৰ” (স্বাধীন ভাৰতৰ অস্থায়ী চৰকাৰ) ঘোষণা কৰে। INA-ত “ঝান্সীৰ ৰাণী ৰেজিমেন্ট” নামৰ এক স্বতন্ত্ৰ মহিলা বাহিনীও আছিল যাৰ নেতৃত্ব আছিল কেপ্তেইন লক্ষ্মী স্বামীনাথন।

• কাৰ্যকলাপ: ১৯৪৪ চনত INA-ৰ সেনাই জাপানী বাহিনীৰ সৈতে ভাৰত-ব্ৰহ্ম সীমান্তত (ইম্ফল আৰু কহিমা) যুদ্ধ কৰিছিল। বসুৰ “মোক তেজ দিয়া, মই তোমালোকক স্বাধীনতা দিম” বাণীয়ে সেনাসকলক উদ্বুদ্ধ কৰিছিল।

• অৱসান আৰু তাৎপৰ্য: দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত জাপানৰ পৰাজয়ৰ লগে লগে INA-ও বিসৰ্জন দিবলৈ বাধ্য হয়। কিন্তু ১৯৪৫-৪৬ চনত দিল্লীত INA-ৰ বিষয়াসকলৰ (শাহনৱাজ খান, পি. কে. চেহগল, গুৰুবক্স সিং ধিল্লন) বিৰুদ্ধে চলোৱা ৰাজদ্ৰোহৰ মোকৰ্দমাই সমগ্ৰ ভাৰতত এক ৰাজনৈতিক তৰংগৰ সৃষ্টি কৰে। INA-য়ে যিদৰে দেশৰ বাবে যুঁজ দিছিল, সেই কথা জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰচাৰ হোৱাত শেষৰ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ বিৰোধৰ সৃষ্টি হয়। গতিকে, সামৰিক দিশত হয়তো INA বিশেষ সফল নহ’লেও ই স্বাধীনতাৰ শেষৰ সংগ্ৰামত এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক আৰু মনস্তাত্বিক ভূমিকা পালন কৰিছিল।

Next Chapter 3 : অসমত ব্ৰিটিছ বিৰোধী জাগৰণ আৰু কৃষক বিদ্ৰোহ

SEBA Class 10 Social Science All Chapters Question Answer – সকলো অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ