SEBA Class 10 Social Science Chapter 8 Geography Question Answer – পৃথিৱীৰ ভূগোল
class 10 Social Science chapter 8 question answer
class 10 Social Science chapter 8 question answer assamese medium
দশম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ 8 নং অধ্যায় “পৃথিৱীৰ ভূগোল”ৰ সকলো পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ ইয়াত সুন্দৰকৈ সহজ সৰল ভাষাত দিয়া হৈছে।
পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ
পৃথিৱীৰ ভূগোল
১) পৃথিৱীৰ স্থলমণ্ডল আৰু জলমণ্ডলৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: পৃথিৱীৰ ভূপৃষ্ঠক দুটা মুখ্য ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি — স্থলমণ্ডল (Landmass) আৰু জলমণ্ডল (Water bodies)। স্থলমণ্ডল হৈছে মাটিৰে গঠিত অংশ, য’ত সাতখন মহাদেশ আছে — এছিয়া, ইউৰোপ, আফ্ৰিকা, উত্তৰ আমেৰিকা, দক্ষিণ আমেৰিকা, ওছেনিয়া আৰু এণ্টাৰ্কটিকা। ই পৃথিৱীৰ মুঠ মাটিকালিৰ ২৯% আগুৰি আছে, আৰু ইয়াৰ প্ৰায় ৬৭% উত্তৰ গোলাৰ্ধত অৱস্থিত। আনহাতে, জলমণ্ডলে সাগৰ-মহাসাগৰ, নদ-নদী আৰু হ্ৰদ আদি সামৰি পৃথিৱীৰ ৭১% অংশ দখল কৰি আছে। জলমণ্ডলৰ বৃহৎ অংশ (৫৭%) দক্ষিণ গোলাৰ্ধত থাকে।
২) মহাদেশীয় বিস্থাপন সূত্ৰ অনুসৰি পৃথিৱীৰ অৱস্থা আদিতে কেনে আছিল?
উত্তৰ: মহাদেশীয় বিস্থাপন সূত্ৰ অনুযায়ী, আজিৰ পৰা প্ৰায় ৩০০ নিযুত বছৰ আগতে পৃথিৱীৰ সকলো স্থলভাগ এখনি মাত্ৰ বৃহৎ মহাদেশত একত্ৰিত আছিল, যাক পেঞ্জিয়া (Pangaea) বুলি জনা যায়। ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা একেটা মহাসাগৰটোৰ নাম আছিল পেন্থালাছা (Panthalassa)। পিছলৈ এই পেঞ্জিয়াৰ মাজেৰে পূৱৰ পৰা পশ্চিমলৈ এটা দীঘলীয়া ফাট মেলি টেথিছ সাগৰৰ সৃষ্টি হয়, যিয়ে পেঞ্জিয়াক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ — এই দুটা ভাগত ভাগ কৰে। উত্তৰৰ অংশটো লৰেছিয়া (আঙ্গাৰালেণ্ড) আৰু দক্ষিণৰ অংশটো গণ্ডোৱানালেণ্ড বুলি কোৱা হয়। প্ৰায় ২৫০ নিযুত বছৰ আগৰ পৰা এই দুয়োখন মহাদেশ ভাঙি-ছিঙি গতি কৰি বৰ্তমানৰ মহাদেশসমূহৰ ৰূপ লয়।
৩) মহাসাগৰৰ তলিভাগৰ ভূ-অৱয়ব সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: মহাসাগৰৰ তলিভাগৰ ভূ-প্ৰকৃতি তল-ওপৰ হৈ আছে। উপকূলৰ পৰা গভীৰলৈ গ’লে ক্ৰমান্বয়ে দেখা পোৱা ভূ-অৱয়ববোৰ হৈছে: উপকূল, মহীসোপান (Continental Shelf), মহীঢাল (Continental Slope), গভীৰ সমুদ্ৰতল (Abyssal Plain), সমুদ্ৰতলীয় দ্ৰোণী (Ocean Basin), সামুদ্ৰিক শৈলশিৰা (Mid-oceanic Ridge), দ্বীপ (Islands) আৰু গভীৰ সমুদ্ৰখাত (Oceanic Trench)। সাধাৰণতে মহাসাগৰৰ গড় গভীৰতা প্ৰায় ৪০০০ মিটাৰ, আৰু কেতিয়াবা ৮০০০ মিটাৰমান গভীৰ খাতও থাকে।
৪) মহাসাগৰ আৰু মহাদেশসমূহৰ বিতৰণ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ:
মহাদেশসমূহৰ বিতৰণ:
- এছিয়া, ইউৰোপ আৰু আফ্ৰিকা — প্ৰায় লগ লাগি আছে।
- উত্তৰ আমেৰিকা আৰু দক্ষিণ আমেৰিকা — পশ্চিম গোলাৰ্ধত।
- ওছেনিয়া — অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপসমূহ।
- এণ্টাৰ্কটিকা — দক্ষিণ মেৰুত।
মহাসাগৰসমূহৰ বিতৰণ:
- প্ৰশান্ত মহাসাগৰ — এছিয়া, আমেৰিকা আৰু ওছেনিয়াৰ মাজত।
- আটলান্টিক মহাসাগৰ — আমেৰিকা আৰু ইউৰোপ-আফ্ৰিকাৰ মাজত।
- ভাৰত মহাসাগৰ — এছিয়াৰ দক্ষিণ, আফ্ৰিকাৰ পূৱ আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ পশ্চিমে।
- উত্তৰ মহাসাগৰ — উত্তৰ আমেৰিকা, ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ উত্তৰে।
- দক্ষিণ মহাসাগৰ — দক্ষিণ আমেৰিকা, আফ্ৰিকা আৰু ওছেনিয়াৰ দক্ষিণে।
৫) পৃথিৱীৰ স্থলভাগৰ উপৰিভাগত থকা ভূ-অৱয়বসমূহৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: স্থলভাগত প্ৰধানকৈ তিনিবিধ ভূ-অৱয়ব দেখা যায়:
(ক) পৰ্বত-পাহাৰ: হিমালয় (এছিয়া), ৰকি (উত্তৰ আমেৰিকা), এণ্ডিজ (দক্ষিণ আমেৰিকা), আল্পছ (ইউৰোপ)। হিমালয়ৰ মাউন্ট এভাৰেষ্ট (৮৮৪৮ মি.) বিশ্বৰ উচ্চতম শৃংগ।
(খ) সমভূমি: গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমি (এছিয়া), আমাজান সমভূমি (দক্ষিণ আমেৰিকা), ইউৰোপীয় সমভূমি।
(গ) মালভূমি: তিব্বত মালভূমি, দাক্ষিণাত্য মালভূমি, পামিৰ মালভূমি (বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মালভূমি), ছাইবেৰিয়া মালভূমি আদি।
৬) এছিয়া মহাদেশৰ প্ৰাকৃতিক বৈশিষ্ট্যসমূহ চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
(ক) পৰ্বত: হিমালয়, কাৰাকোৰাম, টিয়েনচান আদিয়ে ভাৰতীয় উপমহাদেশক বাকী এছিয়াৰ পৰা পৃথক কৰিছে। মাউন্ট এভাৰেষ্ট (৮৮৪৮ মি.), গডউইন অষ্টিন (৮৬৬১ মি.), কাঞ্চনজঙ্ঘা (৮৫৮৬ মি.) আদি বিশ্বৰ উচ্চতম শৃংগ ইয়াতেই।
(খ) মালভূমি: তিব্বত (বিশ্বৰ উচ্চতম মালভূমি), পামিৰ, ছাইবেৰিয়া, মংগোলিয়া, দাক্ষিণাত্য, আৰৱ, ইৰাণ আদি মালভূমি।
(গ) নদ-নদী: গংগা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, সিন্ধু, ইয়েনিচি, ওবি, লেনা, হোৱাংহো, চিকিয়াং, মেকং আদি। গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ব-দ্বীপ সুন্দৰবন বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ।
(ঘ) হ্ৰদ: বৈকাল (বিশ্বৰ আটাইতকৈ গভীৰ মিঠাপানীৰ হ্ৰদ), বলখাচ, চম্বৰ, ডাল, লকটক আদি।
(ঙ) মৰুভূমি: গোবি (শীতল মৰুভূমি), থৰ (উষ্ণ মৰুভূমি), আৰৱৰ মৰুভূমি।
৭) কাৰণ দৰ্শাই উত্তৰ লিখা:
(ক) পৃথিৱীৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশই উত্তৰ গোলাৰ্ধত থূপ খাই আছে কিয়?
উত্তৰ:
১. বেছি স্থলভাগ: উত্তৰ গোলাৰ্ধত স্থলভাগৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৬৭%, সেয়েহে বসতিৰ সুবিধা বেছি।
২. উন্নত দেশ: ইউৰোপ, উত্তৰ আমেৰিকা, এছিয়াৰ বেছিভাগ উন্নত বা উন্নয়নশীল দেশ আছে, য’ত অৰ্থনীতি, উদ্যোগ, কৃষিৰ সুবিধা আছে।
৩. জলবায়ু: তুলনামূলকভাৱে নম্ৰ জলবায়ু, কৃষিৰ বাবে উপযুক্ত।
৪. দক্ষিণ গোলাৰ্ধত মহাসাগৰৰ পৰিমাণ বেছি আৰু এণ্টাৰ্কটিকা বসতিৰ অনুপযুক্ত।
(খ) এণ্টাৰ্কটিকা মহাদেশত মানুহৰ স্থায়ী বসতি দেখা নাযায় কিয়?
উত্তৰ:
১. অত্যন্ত শীতল জলবায়ু: তাপমাত্ৰা -৮০°C পৰ্যন্ত হ্ৰাস পাব পাৰে।
২. বৰফাচ্ছাদিত: বছৰৰ বেছিভাগ সময় গোটেই মহাদেশখন ঘন বৰফেৰে ঢাকি থাকে।
৩. কৃষিৰ অনুপযোগী: মাটি বৰফত ঢকা, খাদ্য উৎপাদন অসম্ভৱ।
৪. সুৰ্যৰ পোহৰৰ অভাৱ: ছমাহ দিন আৰু ছমাহ ৰাতি হোৱা বাবে পোহৰৰ স্থিৰতা নাই। সেয়েহে কেৱল গৱেষণা কেন্দ্ৰত অস্থায়ীভাৱে মানুহ থাকে।
৮) তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ চমু উত্তৰ দিয়া:
(ক) ইউৰাল পৰ্বতমালা
(খ) এণ্ডিজ পৰ্বতমালা, দক্ষিণ আমেৰিকা
(গ) বৃহত্তম – এছিয়া, ক্ষুদ্ৰতম – ওছেনিয়া
(ঘ) ৰাছিয়া
(ঙ) বৃহত্তম – ৰাছিয়া, ক্ষুদ্ৰতম – ভেটিকান চিটি
(চ) ৰকি পৰ্বতমালা, পশ্চিম অংশত
(ছ) ছাহাৰা মৰুভূমি, আফ্ৰিকাত
(জ) উত্তৰলৈ – লেনা, পূৱলৈ – মেকং
(ঝ) পৰ্বত – গ্ৰেট ডিভাইডিং ৰেঞ্জ, নদী – ডাৰ্লিং, মৰুভূমি – গ্ৰেট ভিক্টোৰিয়া
(ঞ) ইটালী, ফ্ৰান্স, গ্ৰীচ
৯) চমুটোকা লিখা:
(ক) পেঞ্জিয়া: মহাদেশীয় বিস্থাপন সূত্ৰৰ মূল ধাৰণা। আজিৰ পৰা ৩০০ নিযুত বছৰ আগত একেটা বৃহৎ মহাদেশ আছিল, যাক পেঞ্জিয়া বোলা হয়। ইয়াৰ চাৰিওফালে আছিল পেন্থালাছা মহাসাগৰ। পিছলৈ টেথিছ সাগৰৰ সৃষ্টিৰে ই লৰেছিয়া আৰু গণ্ডোৱানালেণ্ডলৈ বিভক্ত হয়, আৰু শেষত আজিৰ মহাদেশসমূহ গঠন হয়।
(খ) উত্তৰ মহাসাগৰ: বিশ্বৰ আটাইতকৈ সৰু মহাসাগৰ (১৪ নিযুত বৰ্গ কিঃমিঃ)। উত্তৰ মেৰু অঞ্চলত অৱস্থিত। বছৰৰ বেছিভাগ সময় বৰফেৰে ঢাকা থাকে। উত্তৰ আমেৰিকা, ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ উত্তৰে ইয়াৰ সীমা। গড় গভীৰতা ৩৫০০ মিটাৰ।
(গ) ওছেনিয়া মহাদেশ: ক্ষুদ্ৰতম মহাদেশ (৮ নিযুত বৰ্গ কিঃমিঃ)। ইয়াত অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড আদি ১৪খন দেশ আছে। জনসংখ্যা প্ৰায় ৩৮ নিযুত। প্ৰধান ভূ-অৱয়ব হৈছে গ্ৰেট ডিভাইডিং ৰেঞ্জ, ডাৰ্লিং নদী, গ্ৰেট ভিক্টোৰিয়া মৰুভূমি। অষ্ট্ৰেলিয়া এখন প্ৰাচীন মালভূমি।
(ঘ) এছিয়া মহাদেশৰ নদ-নদী: বিভিন্ন দিশলৈ বৈ যোৱা ডাঙৰ নদী। উত্তৰলৈ — লেনা, ওবি, ইয়েনিচি; দক্ষিণলৈ — গংগা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, সিন্ধু; পূৱলৈ — হোৱাংহো, মেকং। ব্ৰহ্মপুত্ৰত মাজুলী (বৃহত্তম নদীদ্বীপ) আৰু সুন্দৰবন (বৃহত্তম ব-দ্বীপ) আছে।
(ঙ) আফ্ৰিকা মহাদেশৰ হ্ৰদসমূহ: ভিক্টোৰিয়া (আফ্ৰিকাৰ বৃহত্তম হ্ৰদ), টাংগানিকা (দ্বিতীয় গভীৰতম), মালাৱি, চাড, ভোল্টা আদি। এই হ্ৰদবোৰ পানীৰ উৎস আৰু জৈববৈচিত্ৰ্যৰে চহকী।
(চ) ইউৰোপ মহাদেশৰ নদ-নদী: ৰাইন (জাৰ্মানী), ডানিউব (৮ দেশেৰে বৈ যায়), ভল্গা (ৰাছিয়াৰ দীঘলতম), থেমছ (ইংলেণ্ড), পো (ইটালী), চেইন, ৰোণ (ফ্ৰান্স) আদিয়ে যাতায়ত আৰু কৃষিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
(ছ) আপেলেছিয়ান উচ্চভূমি অঞ্চল: উত্তৰ আমেৰিকাৰ পূৱত থকা পুৰণি পৰ্বতশ্ৰেণী। নিউফাউণ্ডলেণ্ডৰ পৰা ফ্লৰিডালৈ বিস্তৃত। খনিজ সম্পদ (কয়লা, লো, জিংক)ৰে সমৃদ্ধ। ভূ-প্ৰকৃতি ওখোৰা-মোখোৰা, অৰণ্যৰে ভৰপূৰ।
(জ) উত্তৰ আমেৰিকা মহাদেশৰ হ্ৰদসমূহ: গ্ৰেট লেকছ (ছুপেৰিঅ’ৰ, হুৰন, মিচিগান, এৰী, ওন্টেৰিঅ’) বিশ্বৰ বৃহত্তম মিঠাপানীৰ ভাণ্ডাৰ। ছুপেৰিঅ’ৰ হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ। ইয়াৰোপৰি গ্ৰেট বেয়াৰ, গ্ৰেট শ্লেভ আদিও আছে।
১০) পাৰ্থক্য লিখা:
(ক) মহীসোপান আৰু মহীঢাল
-
মহীসোপান: উপকূলৰ কাষৰ অগভীৰ সমুদ্ৰতল, প্ৰায় ২০০ মিটাৰ গভীৰতা।
-
মহীঢাল: মহীসোপানৰ পিছৰ খাড়া ঢাল, ২০০ৰ পৰা ২০০০ মিটাৰ গভীৰলৈকে।
(খ) এভাৰেষ্ট শৃংগ আৰু গডউইন অষ্টিন শৃংগ
-
এভাৰেষ্ট: হিমালয়ত, উচ্চতা ৮৮৪৮ মি., বিশ্বৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ।
-
গডউইন অষ্টিন: কাৰাকোৰামত, উচ্চতা ৮৬১১ মি., বিশ্বৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ শৃংগ (K₂ নামেও জনাজাত)।
(গ) ওছেনিয়া মহাদেশ আৰু এন্টাৰ্কটিকা মহাদেশ
-
ওছেনিয়া: জনবসতি আছে, জলবায়ু নাতিশীতোষ্ণ, প্ৰাকৃতিক বৈচিত্ৰ্য আছে।
-
এণ্টাৰ্কটিকা: স্থায়ী বসতি নাই, অতি শীতল, সমগ্ৰ মহাদেশ বৰফাচ্ছাদিত।
(ঘ) গোবি মৰুভূমি আৰু আটাকামা মৰুভূমি
-
গোবি: এছিয়াৰ শীতল মৰুভূমি (মংগোলিয়া/চীনত)।
-
আটাকামা: দক্ষিণ আমেৰিকাৰ উষ্ণ শুষ্ক মৰুভূমি (বিশ্বৰ আটাইতকৈ শুকান অঞ্চল)।
১১) শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা:
(ক) (৩) আটলাণ্টিক মহাসাগৰ
(খ) (৪) ওছেনিয়া মহাদেশ
(গ) (১) আটলাণ্টিক মহাসাগৰ
(ঘ) (২) লোহিত সাগৰ
(ঙ) (১) ইউৰাল পৰ্বতমালা
(চ) (২) দক্ষিণ আমেৰিকা
(ছ) (৩) ব্ৰাছিলিয়া
