SEBA Class 10 Assamese Chapter 16 প্রাচীন ভাৰতীয় শিক্ষা – Question Answer, Summary, MCQ & Notes
class 10 Assamese chapter 16 question answer
class 10 Assamese chapter 16 question answer assamese medium
দশম শ্ৰেণীৰ অসমীয়া পাঠ্যপুথিৰ 16 নং অধ্যায় প্রাচীন ভাৰতীয় শিক্ষা ৰ সকলো পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ ইয়াত সুন্দৰকৈ সহজ সৰল ভাষাত দিয়া হৈছে।
প্রাচীন ভাৰতীয় শিক্ষা
পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ
ভাববিষয়ক:
১। চমু উত্তৰ লিখা:
(ক) তক্ষশীলা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰিজন প্রখ্যাত ছাত্ৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ তক্ষশীলা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰিজন প্রখ্যাত ছাত্ৰ আছিল— পাণিনি, চাণক্য, জীৱক আৰু অত্ৰেয়।
(খ) তক্ষশীলালৈ কোন কোন দেশৰ পৰা ছাত্ৰ আহিছিল?
উত্তৰঃ তক্ষশীলালৈ পশ্চিমৰ পাৰস্য, বেক্ট্ৰিয়া আৰু পূবৰ মগধ (ভাৰতৰ) দেশৰ পৰা ছাত্ৰ আহিছিল।
(গ) নাগাৰ্জুন কোন? ক’ত আছিল আৰু কি কৰিছিল?
উত্তৰঃ নাগাৰ্জুন এজন বিখ্যাত বৌদ্ধ পণ্ডিত আছিল। তেওঁ শ্ৰীধান্যকটক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষক (কুলপতি) আছিল।
(ঘ) নালন্দা বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰা কোনজন চীনা ছাত্ৰক কামৰূপ ৰাজ্যলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল? নিমন্ত্ৰণ কৰা ৰজাজন কোন?
উত্তৰঃ নালন্দা বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰা চীনা ছাত্ৰ য়ুৱান চ্যাঙ (হিউয়েন চাং)ক কামৰূপ ৰাজ্যলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। তেওঁক নিমন্ত্ৰণ কৰা ৰজাজন আছিল ভাস্কৰ বৰ্মা।
(ঙ) উদান্তপুৰী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কি সম্পদ কোনে, কেতিয়া ধ্বংস কৰিলে?
উত্তৰঃ উদান্তপুৰী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বহুমূলীয়া পুথিভঁৰালটো মুছলমানসকলে ১২০২ খ্ৰীষ্টাব্দত ধ্বংস কৰিছিল।
(চ) কোনখন বিশ্ববিদ্যালয় কাৰ দিনত কোনবিলাক পণ্ডিতৰ মিলনক্ষেত্ৰ আছিল?
উত্তৰঃ উজ্জয়িনী বিশ্ববিদ্যালয় ৰজা বিক্ৰমাদিত্যৰ ৰাজত্বকালত ভাৰতবৰ্ষৰ সকলো পণ্ডিত লোকৰ মিলনক্ষেত্ৰ আছিল।
২। ‘প্ৰাচীন ভাৰতীয় শিক্ষা’ পাঠটিৰ কথাখিনি চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ “প্ৰাচীন ভাৰতীয় শিক্ষা” পাঠটিত আমাৰ দেশৰ সাংস্কৃতিক আৰু শিক্ষামূলক গৌৰৱৰ এক উজ্বল চিত্ৰ প্ৰদৰ্শিত হৈছে। পাঠটোত উল্লেখ আছে যে প্ৰাচীন ভাৰতত বহুকেইখন বিশ্ববিখ্যাত বিশ্ববিদ্যালয় (যেনে তক্ষশীলা, নালন্দা, বিক্ৰমশীলা, উদান্তপুৰী আদি) আছিল, যিবোৰ জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ পীঠস্থান আছিল। এই শিক্ষাকেন্দ্ৰবোৰত বেদ, দৰ্শন, গণিত, জ্যোতিষ, চিকিৎসা, ভাস্কৰ্য আদি বিভিন্ন বিষয়ৰ লগতে ৬৪ প্ৰকাৰৰ কলাবিদ্যাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াত আৰ্যসকলৰ শিক্ষাদানৰ প্ৰণালী (শিক্ষকক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত গুৰুকুল)ৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই বিশ্ববিদ্যালয়সমূহে কেৱল ভাৰতীয় নহয়, চীন, পাৰস্য আদি দূৰ-দূৰণিৰ দেশৰ ছাত্ৰকো আকৰ্ষণ কৰিছিল। দুখৰ বিষয়, এই জ্ঞানৰ ভঁৰালবোৰ বহিঃশক্তিয়ে (যেনে মুছলমান আক্রমণ) ধ্বংস কৰাৰ লগতে প্ৰাচীন শিক্ষাৰ ঐতিহ্যও ক্ৰমাৎ ক্ষয় হৈ আহে। পাঠটোৱে আমাক আমাৰ গৌৰৱময় পৰম্পৰাৰ সৈতে চিনাকি কৰাই, বৰ্তমানৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ উৎকৰ্ষৰ বাবে প্ৰেৰণা দিছে।
৩। প্ৰাচীন ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়বিলাকৰ চমু পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ প্ৰাচীন ভাৰতৰ উল্লেখযোগ্য বিশ্ববিদ্যালয়বোৰ আছিল জ্ঞানৰ একোখন স্বয়ংসম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ।
- তক্ষশীলা (Taxila): বৰ্তমান পাকিস্তানত অৱস্থিত। ই খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬ষ্ঠ শতিকাৰ পৰাই আছিল। ইয়াত অষ্টাদশ বিদ্যা, যেনে— আয়ুৰ্বেদ, শিল্পকলা, ৰাজনীতি আদি শিকোৱা হৈছিল।
- নালন্দা (Nalanda): বিহাৰত অৱস্থিত। ই খ্ৰীষ্টিয় পঞ্চম শতিকাৰ পৰা দ্বাদশ শতিকালৈকে জ্ঞানালোকৰ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াত হিন্দু আৰু বৌদ্ধ দুয়ো ধৰ্মৰ দৰ্শন, তৰ্কশাস্ত্ৰ, চিকিৎসা আদি শিকোৱা হৈছিল। ইয়াৰ ন-মহলীয়া ‘ৰত্নোদধি’ পুথিভঁৰাল খ্যাত।
- বিক্ৰমশীলা (Vikramshila): বিহাৰত অৱস্থিত। ৰজা ধৰ্মপালে অষ্টম শতিকাত স্থাপন কৰা। প্ৰধানতঃ বৌদ্ধ দৰ্শনৰ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ ছয়খন উচ্চ বিদ্যালয় আছিল।
- উদান্তপুৰী (Odantapuri): বিহাৰত অৱস্থিত। ইয়ো এটা প্ৰধান বৌদ্ধ শিক্ষাকেন্দ্ৰ আছিল। ১২০২ চনত মুছলমান আক্ৰমণত ইয়াৰ পুথিভঁৰাল ধ্বংস হয়।
- উজ্জয়িনী (Ujjain): মধ্যপ্ৰদেশত অৱস্থিত। ই জ্যোতিষ শাস্ত্ৰৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত আছিল। ৰজা বিক্ৰমাদিত্যৰ দিনত ই পণ্ডিতসকলৰ মিলনস্থলী আছিল।
- শ্ৰীধান্যকটক (Shri Dhanyakataka): অন্ধ্ৰপ্ৰদেশত অৱস্থিত। ইয়াত হিন্দু আৰু বৌদ্ধ দুয়ো ধৰ্মৰ শিক্ষা আছিল। বিখ্যাত পণ্ডিত নাগাৰ্জুন ইয়াৰ কুলপতি (প্ৰধান) আছিল।
৪। আৰ্য শিক্ষাৰ কলাবিদ্যা কিমানটি? প্ৰাচীন ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত আৰ্য শিক্ষাৰ কলা-বিদ্যা কোন কোন বিভাগত দিয়াৰ ব্যৱস্থা আছিল?
উত্তৰঃ আৰ্য শিক্ষাৰ কলাবিদ্যা মুঠ ৬৪টি।
প্ৰাচীন ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত এই ৬৪ প্ৰকাৰৰ কলাবিদ্যা তলত উল্লেখ কৰা ১১টা প্ৰধান বিভাগ বা শাখাৰ জৰিয়তে শিকোৱাৰ ব্যৱস্থা আছিল:
১. সাহিত্য (কাব্য, নাটক), ২. গৃহপাল বিদ্যা (পশু-পালন), ৩. ৰন্ধন বিদ্যা (পাক-প্ৰণালী), ৪. সাজ-সজ্জা আৰু পৰিচ্ছদ বিদ্যা, ৫. হাতেৰে কাম কৰা বিদ্যা (কাৰিকৰী কাম), ৬. শিল্পবিদ্যা (ভাস্কৰ্য, চিত্ৰাংকন), ৭. বিজ্ঞান (বস্তুবিজ্ঞান, গণিত), ৮. সংগীতবিদ্যা (সুৰ, তাল, বাদ্য), ৯. নাট্যবিদ্যা (অভিনয়), ১০. শিষ্টাচাৰ বিদ্যা (সদাচাৰ, নীতি), ১১. শাৰীৰিক ব্যায়াম বিদ্যা (যোগ, ব্যায়াম)।
৫। আজি কালিৰ শিক্ষাৰ লগত প্ৰাচীন কালৰ ভাৰতৰ শিক্ষাৰ মূল পাৰ্থক্যৰ কথা বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আজিৰ শিক্ষাৰ লগত প্ৰাচীন ভাৰতীয় শিক্ষাৰ মাজত বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য পৰিলক্ষিত হয়।
- ১) উদ্দেশ্যৰ পাৰ্থক্য: প্ৰাচীন শিক্ষাৰ মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ‘মোক্ষ’ লাভ, অৰ্থাৎ ছাত্ৰক জ্ঞান, নীতি আৰু চৰিত্ৰৰে এজন সু-সংস্কৃত, পূৰ্ণাঙ্গ মানৱ হিচাপে গঢ়ি তোলা। শিক্ষা আছিল জীৱন-নিৰ্বাহৰ পথ। আজিৰ শিক্ষাৰ মুখ্য উদ্দেশ্য বহু পৰিমাণে চাকৰি বা বৃত্তি উপাৰ্জন কৰাত কেন্দ্ৰীভূত হৈছে।
- ২) পাঠ্যক্ৰমৰ পাৰ্থক্য: প্ৰাচীন শিক্ষাত তত্ত্বীয় জ্ঞান (বেদ, দৰ্শন) আৰু ব্যৱহাৰিক জ্ঞান (আয়ুৰ্বেদ, কৃষি, শিল্প, ৬৪ কলা)ৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় আছিল। আনহাতে, আধুনিক শিক্ষাই বহু সময়ত তত্ত্বক গুৰুত্ব দিয়ে আৰু ব্যৱহাৰিক জ্ঞানক পৃথক বৃত্তিমূলক শিক্ষা হিচাপেহে চোৱা হয়।
- ৩) শিক্ষাদানৰ পদ্ধতি: প্ৰাচীন শিক্ষা আছিল গুৰুকেন্দ্ৰিক। ছাত্ৰই গুৰুগৃহত বাস কৰি সেৱা আৰু সাধনাৰ জৰিয়তে জ্ঞান লাভ কৰিছিল। আজিৰ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানকেন্দ্ৰিক আৰু আনুষ্ঠানিক। ইয়াত শিক্ষক-ছাত্ৰ সম্পৰ্কত বেহুৱা পৰিমাণৰ ব্যক্তিগত সান্নিধ্য কম।
- ৪) শিক্ষাৰ পৰিসৰ: প্ৰাচীন শিক্ষা অপেক্ষাকৃত সীমিত সংখ্যক যোগ্য ছাত্ৰক দিয়া হৈছিল। আধুনিক শিক্ষা সকলোৰে বাবে থকা এক অধিকাৰ, যাৰ ফলত শিক্ষাৰতৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পালেও মানদণ্ড ৰক্ষা কৰাত প্ৰায়েই অসুবিধা হয়।
৬। চমুটোকা লিখাঃ
-
তক্ষশীলা বিশ্ববিদ্যালয়ঃ প্ৰাচীন ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত তক্ষশীলা অন্যতম। ই বৰ্তমানৰ পাকিস্তানৰ পঞ্জাব প্ৰদেশত অৱস্থিত আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬ষ্ঠ শতিকাৰ পৰাই ই জ্ঞান-চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াত ১৮ প্ৰকাৰৰ বিদ্যা (অষ্টাদশ বিদ্যা)ৰ শিক্ষা দিয়া হৈছিল, য’ত চিকিৎসা (আয়ুৰ্বেদ), ভাস্কৰ্য, ৰাজনীতি (অৰ্থশাস্ত্ৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বিখ্যাত ব্যক্তি পাণিনি (ব্যাকৰণবিদ), চাণক্য (ৰাজনীতিজ্ঞ) আদি ইয়াৰ ছাত্ৰ আছিল।
-
বিক্ৰমশীলা বিশ্ববিদ্যালয়ঃ ৰজা ধৰ্মপালে (পাল ৰাজবংশ) খ্ৰীষ্টিয় অষ্টম শতিকাত স্থাপন কৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় বৰ্তমান বিহাৰত অৱস্থিত আছিল। ই আছিল মহাযান বৌদ্ধ দৰ্শনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ ছয়খন সৰু সৰু মহাবিদ্যালয় (উচ্চ বিদ্যালয়) আৰু ১০৮ জন অধ্যাপক আছিল। ইয়াত তৰ্কশাস্ত্ৰ, দৰ্শন আদি বিষয়ত বিশেষ শিক্ষা দিয়া হৈছিল।
-
নালন্দা বিশ্ববিদ্যালয়ঃ বিহাৰত অৱস্থিত নালন্দা আছিল প্ৰাচীন ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰসিদ্ধ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি সম্পন্ন বিশ্ববিদ্যালয়। ই খ্ৰীষ্টিয় পঞ্চম শতিকাৰ পৰা দ্বাদশ শতিকালৈ (১২০০ খ্ৰীঃ) প্ৰায় ৮০০ বছৰ ধৰি চলি আছিল। ইয়াত বেদ, দৰ্শন, চিকিৎসা, গণিত, জ্যোতিষ আদি বহুতো বিষয়ৰ লগতে বৌদ্ধ আৰু হিন্দু দৰ্শনৰ সমন্বিত শিক্ষা দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ‘ৰত্নোদধি’ নামৰ ন-মহলীয়া পুথিভঁৰাল বিখ্যাত আছিল। চীনা পৰ্য্যটক হিউয়েন চাং (য়ুৱান চ্যাঙ) ইয়াত পঢ়িছিল আৰু তেওঁৰ বিৱৰণত ইয়াৰ গৌৰৱৰ চিত্ৰ পোৱা যায়।
৭। ‘প্ৰাচীন ভাৰতীয় শিক্ষা’ প্ৰবন্ধটোৰ পৰা তুমি কি কি মূল্যবান কথা শিকিলা চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ এই প্ৰবন্ধটোৰ পৰা আমি বহুতো মূল্যবান কথা শিকিব পাৰোঁ:
- প্ৰথমতে, এই পাঠে আমাক আমাৰ দেশৰ গৌৰৱময় শিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দেয়। আমি জানিব পাৰোঁ যে ভাৰত কেতিয়াবা “বিশ্বগুৰু” আছিল, আৰু ইয়াৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ জ্ঞানৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কেন্দ্ৰ আছিল।
- দ্বিতীয়তে, প্ৰাচীন শিক্ষাৰ মৌলিক উদ্দেশ্য আছিল ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰ গঠন আৰু পূৰ্ণাংগ বিকাশ। ই শিক্ষা আৰু জীৱনক পৃথক নকৰিছিল।
- তৃতীয়তে, এই পাঠে দেখুৱায় যে প্ৰাচীন ভাৰতীয় শিক্ষাই তত্ত্ব আৰু ব্যৱহাৰৰ মাজত এক উৎকৃষ্ট সমন্বয় ৰাখিছিল। ৬৪ প্ৰকাৰৰ কলাবিদ্যাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰি ইয়াক স্পষ্ট কৰিছিল।
- চতুৰ্থতে, ই আমাক বৰ্তমানৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ সীমাবদ্ধতা (যেনে চাকৰিমুখী হোৱা, সৃজনশীলতাৰ অভাৱ) সম্পৰ্কে চিন্তা কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে।
- শেষত, ই আমাক এটা শিক্ষাই কেনেকৈ এখন সভ্যতাৰ ভেটি আৰু শক্তি হ’ব পাৰে, সেই সম্পৰ্কে এক গভীৰ দৃষ্টিভংগী প্ৰদান কৰে।
ভাষাবিষয়ক:
১। বাক্য ৰচনা কৰা:
- (ক) স্বাধীন চিন্তাঃ এখন গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ ভেটি হ’ল নাগৰিকৰ স্বাধীন চিন্তাৰ অধিকাৰ।
- (খ) জ্যোতিষশাস্ত্ৰঃ প্ৰাচীন ভাৰতৰ জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আছিল এটা উন্নত বিজ্ঞান, যি আজিৰ জ্যোতিবিজ্ঞানৰ ভেটি।
- (গ) পোৰা মাটিঃ হৰপ্পা আৰু মহেঞ্জোদাৰো সভ্যতাত পোৰা মাটিৰে (টেৰাকটা) সাজু কৰা বস্তু পোৱা গৈছে।
- (ঘ) বাহিৰে-ভিতৰেঃ এজন সফল নেতা হ’বলৈ বাহিৰে-ভিতৰে নিৰ্ভীক আৰু সৎ হোৱাটো প্ৰয়োজন।
২। তলৰ শব্দকেইটাৰ সন্ধি ভাঙাঃ
- শিক্ষাগাৰ → শিক্ষা + আগাৰ (শিক্ষাৰ ঠাই বা ঘৰ)
- বিদ্যালয় → বিদ্যা + আলয় (বিদ্যাৰ ঘৰ বা স্থান)
- পুৰুষাৰ্থ → পুৰুষ + অৰ্থ (পুৰুষৰ লক্ষ্য বা উদ্দেশ্য)
SEBA Class 10 Assamese (MIL) – All Chapters Question Answer – সকলো অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ
🔔 দ্ৰষ্টব্য (Notice)
এই পৃষ্ঠাত পাঠ্যপুথিৰ মূল প্ৰশ্নোত্তৰবোৰ বিনামূলীয়াকৈ দিয়া হৈছে।
অতিৰিক্ত Study Materials — সকলো Q&A, MCQs, Model Papers & Expected Questionsৰ বাবে⬇️
