SEBA Class 10 General Science Chapter 14 Assamese Question Answer

SEBA Class 10 General Science Chapter 14 Assamese question answer

class 10 general science chapter 14 question answer

class 10 general science chapter 14 question answer assamese medium

দশম শ্ৰেণীৰ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ 14 নং অধ্যায় “শক্তিৰ উৎসসমূহ”ৰ সকলো পাঠভিত্তিক আৰু অনুশীলনীৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ ইয়াত সুন্দৰকৈ সহজ সৰল ভাষাত দিয়া হৈছে।

শক্তিৰ উৎসসমূহ

পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. শক্তিৰ ভাল উৎস কি?

উত্তৰঃ শক্তিৰ ভাল উৎস হ’ল যি উৎসই তলত দিয়া বৈশিষ্ট্যবোৰ ধাৰণ কৰে –

১. অৰ্থনৈতিক (Economic): ইয়াৰ মূল্য সুলভ আৰু সহজলভ্য হ’ব লাগিব।
২. কাৰ্যক্ষমতা (Efficiency): প্ৰতি একক আয়তন বা ভৰৰ পৰা সৰ্বাধিক শক্তি উৎপাদন কৰিব পৰা হ’ব লাগিব।
৩. সহজ সঞ্চয়ন আৰু পৰিবহণ (Easy Storage & Transport): শক্তিক সহজে সংৰক্ষণ আৰু স্থানান্তৰ কৰিব পৰা হ’ব লাগিব।
৪. পৰিৱেশ বান্ধৱ (Environment Friendly): ইয়াৰ ব্যৱহাৰে পৰিৱেশলৈ ক্ষতিকৰ পদাৰ্থ নিঃসৰণ নকৰিব লাগিব।
৫. নৱীকৰণযোগ্য (Renewable): উৎসটো নৱীকৰণযোগ্য হ’লে (যেনে: সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি) ইয়াক দীৰ্ঘকাল ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।

2. ভাল ইন্ধন কি?

উত্তৰঃ ভাল ইন্ধন হ’ল এনে এবিধ ইন্ধন যি তলত দিয়া বৈশিষ্ট্যবোৰ পূৰণ কৰে –

১. উচ্চ কেলৰী মান (High Calorific Value):
ইয়াৰ দহনৰ ফলত প্ৰতি একক ভৰ বা আয়তনৰ পৰা বেছি পৰিমাণৰ তাপশক্তি (উচ্চ কেলৰীমান) উৎপন্ন হ’ব লাগিব।
২. সহজলভ্য আৰু সস্তীয়া (Easily Available & Cheap):
ই সহজে পোৱা যাব লাগিব আৰু ইয়াৰ দাম সুলভ হ’ব লাগিব।
৩. জ্বলন উষ্ণতা (Ignition Temperature):
ইয়াৰ জ্বলন উষ্ণতা (Ignition Temperature) সাধাৰণ উষ্ণতাৰ পৰা যথেষ্ট বেছি হ’ব লাগিব, যাতে ই সহজে জ্বলি নুঠে।
৪. নিম্ন ধোঁৱা উৎপাদন (Low Smoke Production):
দহনৰ সময়ত ই কম ধোঁৱা (Smoke) আৰু ক্ষতিকৰ গেছ (Harmful Gases) উৎপন্ন কৰিব লাগিব।
৫. দহন নিয়ন্ত্ৰণযোগ্য (Controllable Combustion):
ইয়াৰ দহনক সহজে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা হ’ব লাগিব।

3. যদি তুমি আহাৰ গৰম কৰিবলৈ যিকোনো শক্তিৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম, তেন্তে কোনটো কৰিবা আৰু কিয়?

উত্তৰঃ আহাৰ গৰম কৰিবলৈ মই তৰলীকৃত পেট্ৰ’লিয়াম গেছ (LPG) ব্যৱহাৰ কৰিম।

কাৰণসমূহ:

১. উচ্চ কেলৰীমান (High Calorific Value):
LPG-ৰ দহনৰ ফলত প্ৰতি একক ভৰত বেছি পৰিমাণৰ তাপ উৎপন্ন হয়, যাৰ বাবে ৰন্ধা কাম ক্ষিপ্ৰ আৰু কাৰ্যক্ষম হয়।
২. পৰিৱেশ বান্ধৱ (Environment Friendly):
ইয়াৰ দহনত নিম্ন ধোঁৱা (Low Smoke) আৰু কম ক্ষতিকৰ গেছ নিৰ্গত হয়, যিয়ে বায়ু প্ৰদূষণ কমায়।
৩. সহজলভ্য আৰু সুলভ (Easily Available & Affordable):
LPG চিলিণ্ডাৰবোৰ সহজলভ্য আৰু ইয়াৰ দামো সাধাৰণতে সুলভ।
৪. নিয়ন্ত্ৰণযোগ্য (Controllable):
চুল্লাৰ নবৰ সহায়ত ইয়াৰ শিখা সহজে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি, যিয়ে ৰন্ধা কামত সুবিধা প্ৰদান কৰে।
৫. সঞ্চয়নযোগ্য (Easy to Store):
LPG-ক চিলিণ্ডাৰত সহজে সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি আৰু পৰিবহণ কৰাটোও সুবিধাজনক।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. জীৱাশ্মজাত ইন্ধনৰ অসুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ জীৱাশ্ম ইন্ধন (কয়লা, পেট্ৰ’ল, ডিজেল, প্রাকৃতিক গেছ) ৰ অসুবিধাসমূহ হ’ল –

১. অনৱীকৰণযোগ্য (Non-renewable):
এইবোৰৰ ভাণ্ডাৰ সীমিত আৰু ইহঁতৰ গঠনলৈ লক্ষাধিক বছৰ সময় লাগে। সেয়ে ইহঁত একেবাৰে নিঃশেষ হৈ যোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
২. বায়ু প্ৰদূষণ (Air Pollution):
দহনৰ ফলত কার্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂), কার্বন-মনঅক্সাইড (CO), ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড (SO₂), নাইট্রজেন-অক্সাইড (NOx) আদি ক্ষতিকৰ গেছ নিৰ্গত হয়, যিয়ে বায়ু প্ৰদূষণ ঘটায়।
৩. গ্ৰীনহাউছ প্রভাৱ (Greenhouse Effect):
CO₂, মিথেন আদি গ্ৰীনহাউছ গেছে বায়ুমণ্ডলত জমা হৈ পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি (Global Warming) ঘটায়।
৪. এছিড বৰ্ষুণ (Acid Rain):
SO₂ আৰু NOx গেছবোৰে বায়ুমণ্ডলত ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া কৰি এছিড (যেনে: ছালফিউৰিক এছিড, নাইট্ৰিক এছিড) গঠন কৰে, যাৰ ফলত এছিড বৰ্ষুণ হয়। ই মাটি, জলাশয়, উদ্ভিদ আৰু ইমাৰতৰ ক্ষতি কৰে।
৫. খনি কাৰ্যৰ সমস্যা (Mining Problems):
কয়লা খননৰ বাবে বৃহৎ এলেকাৰ মাটি খনন কৰিব লগা

2. আমি শক্তিৰ বিকল্প উৎস বিচাৰো কিয়?

উত্তৰঃ আমি শক্তিৰ বিকল্প উৎস বিচাৰো কাৰণ –

১. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ সীমিত ভাণ্ডাৰ:
কয়লা, পেট্ৰ’ল, ডিজেল আদি জীৱাশ্ম ইন্ধনবোৰ অনৱীকৰণযোগ্য (Non-renewable) আৰু ইহঁতৰ ভাণ্ডাৰ সীমিত। এইবোৰ দ্ৰুতগতিত নিঃশেষ হৈ আহিছে।
২. পৰিৱেশ ৰক্ষা:
জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ দহনে বায়ু প্ৰদূষণ, গ্ৰীনহাউছ效应 আৰু এছিড বৰ্ষুণ সৃষ্টি কৰে। বিকল্প উৎসযেনে সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি আদিয়ে পৰিৱেশ ৰক্ষাত সহায় কৰে।
৩. স্থিৰতা (Sustainability):
বিকল্প উৎসবোৰ নৱীকৰণযোগ্য (Renewable), অর্থাৎ ইহঁত কেতিয়াও নিঃশেষ নহয়। ইয়াৰে দীৰ্ঘম্যাদী শক্তিৰ যোগান নিশ্চিত কৰিব পাৰি।
৪. অৰ্থনৈতিক কাৰণ:
জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ দাম দিনক দিনে বাঢ়ি আছে। বিকল্প উৎসবোৰ স্থায়ীভাৱে খৰচীণ হ’ব পাৰে।

3. আমাৰ সুবিধাৰ বাবে বায়ু আৰু জল শক্তিৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰৰ কি পৰিবৰ্তন অনা হৈছে?

উত্তৰঃ আমাৰ সুবিধাৰ বাবে বায়ু আৰু জল শক্তিৰ ব্যৱহাৰত তলত দিয়া ধৰণৰ আধুনিক পৰিবৰ্তন অনা হৈছে:

বায়ুশক্তি (Wind Energy):
পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰ:

সৰু সৰু পাখি (windmills)ৰ সহায়ত সৰু পৰিমাণৰ যান্ত্ৰিক কাম (যেনে: শস্য দলি, পানী তোলা) কৰা।

আধুনিক পৰিবৰ্তন:

বায়ুকল (Wind Turbines) নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যিবোৰ বহু ওখ স্তম্ভৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হয়।

ইয়াৰ ডাঙৰ পাখিবোৰে বতাহৰ গতিশক্তিক সৰলভাৱে ঘূৰ্ণনশক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।

এই ঘূৰ্ণনশক্তি জেনেৰেটৰৰ সহায়ত বৈদ্যুতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

এনেদৰে গোটেই বতাহ খেতি (Wind Farm) ৰে এখন গোটেই অঞ্চলৰ বাবে বিশুদ্ধ বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা হৈছে।

জলশক্তি (Hydel Energy):
পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰ:

পানীচক্ৰ (Water Wheel)ৰ সহায়ত সৰু পৰিমাণৰ যান্ত্ৰিক কাম কৰা।

আধুনিক পৰিবৰ্তন:

বান্ধ (Dams) নিৰ্মাণ কৰি পানী সংৰক্ষণ কৰা হয়।

বান্ধৰ উচ্চতাই পানীৰ স্থিতি শক্তি (Potential Energy) বৃদ্ধি কৰে।

সংৰক্ষিত পানী টাৰবাইন (Turbine)ৰ মাজেৰে সৰকাই ইয়াৰ গতি শক্তি (Kinetic Energy) ৰে টাৰবাইন ঘূৰোৱা হয়।

এই টাৰবাইন জেনেৰেটৰৰ সৈতে সংলগ্ন হৈ থকাৰ বাবে ই প্ৰকাণ্ড পৰিমাণৰ বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা হৈছে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. কোন ধৰণৰ দাপোন 一 অৱতল, উত্তল নে সমতল সৌৰ কুকাৰত ব্যৱহাৰৰ বাবে উৎকৃষ্ট? কিয়?

উত্তৰঃ অৱতল দাপোন (Concave Mirror) সৌৰ কুকাৰত ব্যৱহাৰৰ বাবে আটাইতকৈ উৎকৃষ্ট।

কাৰণসমূহ:

১. ৰশ্মি অভিসাৰী কৰা ক্ষমতা (Converging Power):
অৱতল দাপোণে সমান্তৰালভাৱে অহা সূৰ্যৰ ৰশ্মিবোৰ একেটা বিন্দুত গোট খুৱাব পাৰে, যিটোক মুখ্য ফ’কাচ (Principal Focus) বোলে। এইদৰে ৰশ্মি কেন্দ্ৰীভূত কৰি সৌৰ কুকাৰৰ পাত্ৰটোত অতি উচ্চ তাপ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
২. সৰ্বোচ্চ তাপ উৎপাদন:
ৰশ্মি কেন্দ্ৰীভূত হোৱা বাবে পাত্ৰটোৰ এটা সৰু অঞ্চলতেই সৰ্বোচ্চ তাপ পোৱা যায়, যিয়ে খাদ্যবস্তু ক্ষিপ্ৰতাৰে তপতাব পাৰে।
৩. সমতল দাপোনৰ তুলনাত:
সমতল দাপোণে ৰশ্মি কেন্দ্ৰীভূত কৰিব নোৱাৰে; ই ৰশ্মি প্ৰতিফলিত কৰিলেও একেটা বিন্দুত গোট খুৱাব নোৱাৰে।
৪. উত্তল দাপোনৰ তুলনাত:
উত্তল দাপোণে ৰশ্মি বিচ্ছুৰিত (Diverges) কৰে, গতিকে ই সৌৰ কুকাৰত তাপ বৃদ্ধি কৰিব নোৱাৰে।
গতিকে, সূৰ্যৰ ৰশ্মি কেন্দ্ৰীভূত কৰি অধিক তাপ উৎপাদন কৰিবলৈ অৱতল দাপোনেই সৌৰ কুকাৰত সবাতোকৈ উপযুক্ত।

2. মহাসমুদ্ৰৰ পৰা পাব পৰা শক্তিৰ সীমাবদ্ধতা কি কি?

উত্তৰঃ মহাসমুদ্ৰৰ পৰা শক্তি আহৰণৰ (যেনে: জোৱাৰ-ভাটাৰ শক্তি, তৰংগ শক্তি, সাগৰী তাপীয় শক্তি) কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমাবদ্ধতা হ’ল:

১. স্থানৰ সীমাবদ্ধতা (Location Specific):

জোৱাৰ-ভাটাৰ শক্তিৰ বাবে উচ্চ পাৰ্থক্য থকা উপকূলীয় অঞ্চল (minimum 5-7 meter difference) আৱশ্যক, যিবোৰ সীমিত।

তৰংগ শক্তিৰ বাবে শক্তিশালী আৰু স্থিৰ ঢৌ থকা অঞ্চলহে উপযুক্ত।

২. উচ্চ প্ৰাৰম্ভিক খৰচ (High Initial Cost):

জোৱাৰ-ভাটাৰ বান্ধ, তৰংগ শক্তিৰ গ্ৰহণকাৰী যন্ত্ৰ আদি নিৰ্মাণৰ খৰচ অতি বেছি।

৩. পৰিৱেশীয় প্ৰভাৱ (Environmental Impact):

জোৱাৰ-ভাটাৰ বান্ধই সাগৰী পৰিৱেশ, মাছ আৰু অন্যান্য জলজ জীৱৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলায়।

৪. শক্তিৰ অনিয়মীয়া যোগান (Irregular Power Supply):

জোৱাৰ-ভাটাৰ শক্তি কেৱল দিনত দুবাৰকৈ (জোৱাৰ-ভাটাৰ সময়ত) উপলব্ধ।

তৰংগ শক্তিৰ পৰিমাণ বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

৫. দুৰ্গমতা (Inaccessibility):

সাগৰীয় অঞ্চলত যন্ত্ৰপাতি স্থাপন, সংৰক্ষণ আৰু মেৰামতি কৰাটো কঠিন আৰু ধনখৰচী।

৬. দক্ষতাৰ সীমাবদ্ধতা (Efficiency Limits):

বৰ্তমানৰ প্ৰযুক্তিৰে মহাসাগৰৰ মুঠ শক্তিৰ এক ক্ষুদ্ৰ অংশহে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।

3. তাপীয় শক্তি কি?

উত্তৰঃ ভূ-পৃষ্ঠৰ অভ্যন্তৰ ভাগত থকা হটস্পট সংস্পৰ্শত অহা জলীয় বাষ্পৰে পোৱা শক্তিক ভূ-তাপ শক্তি বোলে।

4. নিউক্লীয় শক্তিৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ নিউক্লীয় শক্তিৰ (Nuclear Energy) প্ৰধান সুবিধাসমূহ হ’ল –

১. অতি উচ্চ শক্তি উৎপাদনক্ষমতা:
ইউৰেনিয়ামৰ এটা নিউক্লিয়াছৰ বিভাজনত (Nuclear Fission) উৎপন্ন হোৱা শক্তি কয়লা এটাৰ দহনত উৎপন্ন হোৱা শক্তিতকৈ প্ৰায় 10 নিযুত গুণ বেছি। অৰ্থাৎ, অতি সৰু পৰিমাণৰ ইন্ধনৰ পৰাও বিপুল শক্তি পোৱা যায়।

২. কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড নিঃসৰণ নহয়:
নিউক্লীয় ৰিয়েক্টৰত বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰোঁতে কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂) বা গ্ৰীনহাউছ গেছ নিঃসৰণ নহয়। সেয়েহে ই বায়ু প্ৰদূষণ কমোৱাত সহায়ক।

৩. ইন্ধনৰ পৰিমাণ সৰু:
অল্প পৰিমাণৰ নিউক্লীয় ইন্ধন (যেনে: ইউৰেনিয়াম)ৰ পৰা বহুদিনলৈকে শক্তি উৎপাদন কৰিব পাৰি।

৪. স্থিৰ শক্তিৰ যোগান:
নিউক্লীয় শক্তিকেন্দ্ৰই অবিৰতভাৱে (দিন-ৰাতি, বতৰ-অবতৰ নেদেখি) বিদ্যুৎ যোগান ধৰিব পাৰে।

৫. জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস:
নিউক্লীয় শক্তিৰ ব্যৱহাৰে জীৱাশ্ম ইন্ধন (কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম)ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা কমাই আনে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. শক্তিৰ উৎস এটা প্ৰদূষণমুক্ত হ’ব পাৰেনে? কিয় পাৰে বা কিয় নোৱাৰে?

উত্তৰঃ শক্তিৰ যিকোনো উৎসই পৰিৱেশৰ ওপৰত কিবা নহয় কিবা প্ৰকাৰে প্ৰভাৱ পেলায়। গতিকে, শক্তিৰ উৎস প্ৰদূৰ্ষণমুক্ত হ’ব নোৱাৰে।

2. ৰকেটৰ ইন্ধন হিচাপে হাইড্ৰ’জেন ব্যৱহাৰ হয়। তোমালোকে ইয়াক চি এন জি (CNG) তকৈ পৰিষ্কাৰ ইন্ধন বুলি গণ্য কৰিবা নেকি? কিয় কৰিবা বা কিয় নকৰা?

উত্তৰঃ হয়, হাইড্ৰ’জেনক CNG-তকৈ পৰিষ্কাৰ ইন্ধন বুলি গণ্য কৰিব পাৰি।

কাৰণসমূহ:

১. দহনৰ ফলাফল:

হাইড্ৰ’জেন দহন কৰিলে কেৱল পানী (H₂O) উৎপন্ন হয়।

$2 H_{2} + O_{2} \to 2 H_{2} O$
CNG (প্রধানত মিথেন, CH₄) দহন কৰিলে কার্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂) আৰু কাৰ্বন-মনঅক্সাইড (CO) উৎপন্ন হয়, যিবোৰ গ্ৰীনহাউছ গেছ।

$CH_{4} + 2 O_{2} \to CO_{2} + 2 H_{2} O$

২. পৰিৱেশীয় প্ৰভাৱ:

হাইড্ৰ’জেনৰ দহনে কাৰ্বন নিঃসৰণ নকৰে, গতিকে ই বায়ু প্ৰদূষণ নকৰে আৰু গ্ৰীনহাউছ প্রভাৱ বৃদ্ধি নকৰে।
CNG-য়ে CO₂ নিঃসৰণ কৰে, যদিও ই কয়লা বা পেট্ৰ’লতকৈ কম প্ৰদূষক।

৩. শক্তি উৎপাদন দক্ষতা:

হাইড্ৰ’জেনৰ কেলৰীমান (Calorific Value) CNG-তকৈ বেছি, গতিকে ই বেছি শক্তি দিয়ে।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. তুমি নবীকৰণযোগ্য বুলি বিবেচনা কৰা শক্তিৰ দুটা উৎসৰ নাম লিখা। তোমাৰ পছন্দৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।

উত্তৰঃ নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ দুটা উৎস হ’ল –
(i) সৌৰশক্তি (Solar Energy)
(ii) বায়ুশক্তি (Wind Energy)

কাৰণঃ

১. সৌৰশক্তি (Solar Energy):

নবীকৰণযোগ্য (Renewable): সূৰ্যৰ শক্তি মানৱজাতিৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে অপাৰ। ই কেতিয়াও নিঃশেষ নহয়।
পৰিষ্কাৰ (Clean): ইয়াৰ ব্যৱহাৰত কোনো ধোঁৱা, গেছ বা কঠিন বৰ্জ্য উৎপন্ন নহয়।
সৰ্বব্যাপী (Widely Available): পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো অঞ্চলতে ইয়াৰ উপস্থিতি আছে।
দীৰ্ঘম্যাদী সমাধান (Long-term Solution): সৌৰপanelৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘদিনলৈকে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি।

২. বায়ুশক্তি (Wind Energy):

অনন্ত উৎস (Inexhaustible): বতাহ সদায় বলিষ্ঠ হৈ থাকিব, গতিকে ই এক স্থায়ী শক্তিৰ উৎস।
পৰিৱেশ বান্ধৱ (Eco-friendly): বায়ুকল (Wind Turbine) ৰে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰোঁতে কোনো প্ৰদূষণ নহয়।
খৰচীণ (Cost-effective): প্ৰাৰম্ভিক খৰচ বেছি হ’লেও পিছলৈ ই অধিক অৰ্থনৈতিক।
গ্ৰাম্যাঞ্চলৰ বাবে উপযোগী (Suitable for Rural Areas): য’ত বিদ্যুৎ গ্ৰীড নাই, ত’ত বায়ুশক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

এই দুয়োটা উৎসে জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত আমাৰ নিৰ্ভৰশীলতা কমোৱাৰ লগতে পৰিৱেশ ৰক্ষাতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

2. তুমি ক্ষয়িষ্ণু বুলি বিবেচনা কৰা শক্তিৰ দুটা উৎসৰ নাম উল্লেখ কৰা। তোমাৰ পছন্দৰ কাৰণ দৰ্শোৱা।

উত্তৰঃ ক্ষয়িষ্ণু (নৱীকৰণ-অযোগ্য) শক্তিৰ দুটা উৎস হ’ল –

(i) জীৱাশ্ম ইন্ধন (Fossil Fuels)
(ii) নিউক্লীয় শক্তি (Nuclear Energy)

কাৰণঃ

১. জীৱাশ্ম ইন্ধন (Fossil Fuels):

ক্ষয়িষ্ণু উৎস: কয়লা, পেট্ৰ’ল, প্রাকৃতিক গেছ আদি জীৱাশ্ম ইন্ধনবোৰ লক্ষ-কোটি বছৰত গঠিত হয়। ইহঁতৰ ভাণ্ডাৰ সীমিত আৰু দ্রুতগতিত হ্ৰাস পাই আছে।
পুনৰুৎপাদন অসম্ভৱ: মানৱজীৱনৰ কালৰ মাপকাঠিত ইহঁতৰ পুনৰুৎপাদন সম্ভৱ নহয়।
পৰিৱেশৰ ক্ষতি: দহনৰ ফলত হোৱা প্ৰদূষণে গ্ৰীনহাউছ প্রভাৱ, বায়ু প্ৰদূষণ আদিৰ সৃষ্টি কৰে।

২. নিউক্লীয় শক্তি (Nuclear Energy):

ইন্ধনৰ সীমিত ভাণ্ডাৰ: নিউক্লীয় ৰিয়েক্টৰত ব্যৱহৃত ইউৰেনিয়াম, প্লুটোনিয়াম আদিৰ ভাণ্ডাৰো পৃথিৱীত সীমিত।
ৰেডিঅ’এক্টিভ বৰ্জ্য: ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা ৰেডিঅ’এক্টিভ বৰ্জ্যবোৰ হাজাৰ হাজাৰ বছৰলৈkte পৰিৱেশৰ বাবে বিপদজনক হয়।
নৱীকৰণযোগ্য নহয়: এই শক্তিৰ উৎসবোৰো একোটা নির্দিষ্ট সময়ৰ পিছত নিঃশেষ হৈ যোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।

অনুশীলনীঃ

1. পানী গৰম কৰিবলৈ সৌৰ জল হীটাৰ এটা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰা দিনটো হৈছে এটা

(a) ৰৌদ্ৰোজ্বল দিন
(b) ডাৱৰীয়া দিন
(c) গৰম দিন
(d) বতাহে কোবোৱা দিন।

উত্তৰঃ (b) ডাৱৰীয়া দিন।

2. তলৰ কোনটো জীৱ ভৰ শক্তিৰ উৎসৰ উদাহৰণ নহয়?

(a) খৰি
(b) গোবৰ গেছ
(c) নিউক্লীয় শক্তি
(d) কয়লা।

উত্তৰঃ (c) নিউক্লীয় শক্তি।

3. আমি ব্যৱহাৰ কৰা শক্তিৰ সৰহ সংখ্যক উৎসৰ শক্তি হ’ল সঞ্চিত সৌৰশক্তি। তলৰ কোনটো সৌৰ শক্তি আধাৰিত নহয়?

(a) ভূ-তাপীয় শক্তি
(b) বায়ু শক্তি
(c) নিউক্লীয় শক্তি
(d) জৈৱ উপাদান।

উত্তৰঃ (c) নিউক্লীয় শক্তি।

4. শক্তিৰ প্রত্যক্ষ উৎস হিচাপে জীৱাশ্মজাত ইন্ধন আৰু সৌৰশক্তিৰ তুলনা কৰা আৰু সিহঁতৰ পার্থক্য দেখুওৱা।

উত্তৰঃ

5. শক্তিৰ উৎস হিচাপে জৈৱ উপাদান জলবিদ্যুতৰ তুলনা কৰা আৰু সিহঁতৰ পার্থক্য দেখুওৱা।

উত্তৰঃ

6. তলত দিয়া উৎসসমূহৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰাৰ সীমাবদ্ধতা কি কি?

(a) বতাহ (b) তৰংগ (c) জোৱাৰ – ভাতা

উত্তৰঃ (a) বতাহৰ পৰা শক্তি আহৰণৰ সীমাবদ্ধতা:
১. স্থানৰ প্রয়োজন (Land Requirement):
বায়ুকল (Wind Turbine) স্থাপনৰ বাবে বহুতো ডাঙৰ ডাঙৰ মাটিৰ প্ৰয়োজন হয়।

২. বতাহৰ অনিশ্চয়তা (Unpredictability of Wind):
বতাহৰ গতি সদায় একে নাথাকে। নিয়মীয়া আৰু প্ৰৱল বতাহ নহ’লে শক্তি উৎপাদন কম হয়।

৩. উচ্চ প্ৰাৰম্ভিক বিনিয়োগ (High Initial Investment):
বায়ুকল নিৰ্মাণ আৰু স্থাপনৰ খৰচ বহুত বেছি।

৪. দৃশ্যতা আৰু শব্দ প্ৰদূষণ (Visual & Noise Pollution):
ই ডাঙৰ দৃশ্যতাৰ সৃষ্টি কৰে আৰু ঘূৰ্ণনশব্দৰ বাবে শব্দ প্ৰদূষণ ঘটাব পাৰে।

(b) তৰংগৰ পৰা শক্তি আহৰণৰ সীমাবদ্ধতা:
১. স্থানৰ সীমাবদ্ধতা (Location Specific):
এই প্ৰযুক্তি কেৱল সাগৰৰ অতি শক্তিশালী ঢৌ থকা অঞ্চলতহে ফলপ্ৰসূ।

২. খৰচ আৰু কঠিন পৰিৱেশ (Cost & Harsh Environment):
সাগৰৰ পানীত যন্ত্ৰ স্থাপন, ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা টান আৰু ব্যয়বহুল।

৩. সামুদ্ৰিক জীৱৰ ওপৰত প্ৰভাৱ (Impact on Marine Life):
তৰংগ শক্তি সংগ্ৰহ যন্ত্ৰই সামুদ্ৰিক পৰিৱেশ আৰু জীৱজন্তুৰ বাবে হানিকাৰক হ’ব পাৰে।

(c) জোৱাৰ-ভাটাৰ পৰা শক্তি আহৰণৰ সীমাবদ্ধতা:
১. উপযুক্ত স্থানৰ অভাৱ (Limited Suitable Locations):
জোৱাৰ-ভাটাৰ শক্তি কেৱল উচ্চ পাৰ্থক্য থকা (৫-৭ মিটাৰ) সাগৰী উপকূলতহে আহৰণ কৰিব পাৰি।

২. ব্যয়বহুল বান্ধ নিৰ্মাণ (Expensive Barrage Construction):
জোৱাৰ-ভাটাৰ বান্ধ (Tidal Barrage) নিৰ্মাণৰ খৰচ অতি বেছি।

৩. পৰিৱেশীয় প্ৰভাৱ (Environmental Impact):
বান্ধই স্থানীয় জলজ ecological system, মাছৰ চলাচল আৰু বাসস্থানত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।

৪. শক্তিৰ অখণ্ডতা নাথাকাটো (Intermittent Power Generation):
জোৱাৰ-ভাটাৰ শক্তি কেৱল দিনত দুবাৰকেহে উপলব্ধ, গতিকে ইয়াৰ যোগান স্থিৰ নহয়।

7. কি আধাৰত শক্তিৰ উৎসসমূহ

(a) নবীকৰণযোগ্য আৰু অনবীকৰণযোগ্য

(b) ক্ষয়িষ্ণু যোৱা আৰু অক্ষয়িষ্ণু

বুলি শ্রেণীভুক্ত কৰিবা? (a) আৰু (b) ত উল্লেখ কৰা বাছন (option) একেই নে?

উত্তৰঃ (a) আৰু (b) ৰ শ্ৰেণীবিভাজন একেই।

শ্ৰেণীবিভাজনৰ আধাৰঃ
শক্তিৰ উৎসসমূহক পুনৰুৎপাদন (Regeneration) আৰু ভাণ্ডাৰৰ স্থায়িত্বৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এইদৰে শ্ৰেণীবিভক্ত কৰা হয়।

(a) নবীকৰণযোগ্য (Renewable) আৰু অনবীকৰণযোগ্য (Non-renewable):
নবীকৰণযোগ্য: যিবোৰ উৎস স্বাভাৱিক প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা অপাৰ পৰিমাণে বা দ্ৰুতগতিত পুনৰুৎপাদন হয়।
উদাহৰণ: সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, জলশক্তি, জৈৱভৰ।

অনবীকৰণযোগ্য: যিবোৰ উৎসৰ ভাণ্ডাৰ সীমিত আৰু পুনৰুৎপাদনলৈ লক্ষাধিক বছৰ লাগে।
উদাহৰণ: কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্রাকৃতিক গেছ, নিউক্লীয় ইন্ধন।

(b) ক্ষয়িষ্ণু (Exhaustible) আৰু অক্ষয়িষ্ণু (Inexhaustible):
ক্ষয়িষ্ণু: যিবোৰ উৎসৰ ভাণ্ডাৰ সীমিত আৰু ব্যৱহাৰৰ ফলত এদিন নিঃশেষ হ’ব।
উদাহৰণ: কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, নিউক্লীয় ইন্ধন।

অক্ষয়িষ্ণু: যিবোৰ উৎস কেতিয়াও নিঃশেষ নহয়।
উদাহৰণ: সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, ভূ-তাপীয় শক্তি।

৪. এটা আদর্শশক্তি উৎসৰ গুণসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ

(i) ই প্ৰতি একক আয়তন বা ভৰ সাপেক্ষে এক বৃহৎ পৰিমাণৰ কাৰ্য কৰে।
(ii) ই সহজলভ্য হয়।
(iii) ই সঞ্চয় আৰু পৰিবহণৰ বাবে সুবিধাজনক হয়।

9. সৌৰ চুলা ব্যৱহাৰৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাসমূহ কি কি? এনে স্থান আছেনে য’ত সৌৰ চুলাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত?

উত্তৰঃ সুবিধাসমূহ:

১. পৰিষ্কাৰ শক্তি: সৌৰ চুলাই সূৰ্যৰ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰে, গতিকে ই কোনো ধোঁৱা, গেছ বা প্ৰদূষণ সৃষ্টি নকৰে।
২. ইন্ধনৰ খৰচ নাই: ইয়াৰ বাবে কয়লা, গেছ বা কাঠৰ দৰে ইন্ধনৰ প্ৰয়োজন নহয়, গতিকে ইন্ধন খৰচ শূন্য।
৩. দীৰ্ঘকালীন অৰ্থনীতি: প্ৰাৰম্ভিক খৰচ বাদ দিলে ইয়াৰ চলাচল খৰচ অতি কম।
৪. গ্ৰাম্যাঞ্চলৰ বাবে উপযোগী: য’ত বিদ্যুৎ বা গেছৰ সুবিধা নাই, ত’ত সৌৰ চুলাই ৰন্ধাৰ সুবিধা দিয়ে।

অসুবিধাসমূহ:

১. বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল: ডাৱৰীয়া, বৰষুণ বা ৰাতিৰ সময়ত সৌৰ চুলা কাম নকৰে।
২. ৰন্ধনত বেছি সময়: সাধাৰণ চুলাতকৈ ৰন্ধনত বেছি সময় লাগে।
৩. প্ৰাৰম্ভিক খৰচ: সৌৰ চুলা কিনাৰ আৰম্ভণিৰ বিনিয়োগ কিছু বেছি।
৪. সীমিত ক্ষমতা: ডাঙৰ পৰিমাণৰ আহাৰ ৰন্ধাৰ বাবে ই উপযোগী নহয়।

যি স্থানত সীমিত:
যি অঞ্চলত বেছি দিন ডাৱৰীয়া (যেনে: অতি বৰষুণণীয়া অঞ্চল)।

য’ত দিনটোৰ বেছিভাগ সময় ছায়াযুক্ত (যেনে: ওখ পৰ্বতৰ ছায়াত পৰা ঠাই)।

উত্তৰ মেৰু বা দক্ষিণ মেৰুৰ ওচৰৰ ঠাই য’ত শীতকালত সূৰ্য ডুবি থাকে বা দিন চুটি হয়।

10. পৰিবেশৰ ওপৰত শক্তিৰ বৰ্দ্ধিত চাহিদাৰ প্ৰভাৱ কি কি? শক্তিৰ ব্যয় হ্রাস কৰিবৰ বাবে তুমি কি কি পদক্ষেপ লোৱাৰ পৰামর্শ দিবা?

উত্তৰঃ শক্তিৰ বৰ্দ্ধিত চাহিদাৰ পৰিৱেশীয় প্ৰভাৱ:

১. বায়ু প্ৰদূষণ:

জীৱাশ্ম ইন্ধন (কয়লা, পেট্ৰ’ল, গেছ)ৰ দহনে কার্বন-ডাই-অক্সাইড (CO₂), নাইট্ৰজেন-অক্সাইড (NOx), ছালফাৰ-ডাই-অক্সাইড (SO₂) আদি ক্ষতিকৰ গেছ নির্গত কৰে, যাৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষণ আৰু শ্বাস-প্রশ্বাসৰ ৰোগ বৃদ্ধি পায়।

২. গ্ৰীনহাউছ প্রভাৱ আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন:

CO₂ আৰু মিথেনৰ দৰে গ্ৰীনহাউছ গেছে পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰি বৰফ গলা, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি, অনিয়মীয়া বতৰ আদিৰ সৃষ্টি কৰিছে।

৩. এছিড বৰ্ষুণ:

CO₂, SO₂, NOx গেছে বায়ুমণ্ডলত ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া কৰি এছিড বৰ্ষুণ ঘটায়, যিয়ে মাটি, নদী-হ্ৰদ, অট্টালিকা আৰু কৃষিৰ ক্ষতি সাধন কৰে।

৪. পৰিৱেশ ধ্বংস:

কয়লা আৰু তেলৰ খনি, বান্ধ আদিয়ে জংঘল ধ্বংস, মাটিৰ অৱনতি আৰু জৈৱবৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস ঘটায়।

শক্তিৰ ব্যয় হ্ৰাস কৰাৰ পদক্ষেপ:

১. শক্তি সঞ্চয় কৰা:

অপ্রয়োজনীয় আলোক, পাখা, এচি আদি নুমুৱাই ৰাখিব লাগে।

শক্তি সঞ্চয়কাৰী আলোক (LED বাল্ব) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

২. নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ:

সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, বায়োগেছ আদি পৰিষ্কাৰ শক্তিৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

৩. শক্তি দক্ষ যন্ত্ৰপাতি:

5-ষ্টাৰ শক্তি দক্ষতাৰ (BEE 5-star rating) বৈদ্যুতিক সঁজুলি (ফ্ৰিজ, এচি, টিভি) কিনিব লাগে।

৪. সৰহ সংখ্যক লোকৰে একেলগে ভ্ৰমণ:

ব্যক্তিগত গাড়ীৰ সলনি ৰাজহুৱা যাতায়ত (বাছ, ৰেল) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

৫. সচেতনতা বৃদ্ধি:

শক্তি ৰক্ষা বিষয়ক সচেতনতা মূলক কাৰ্যসূচী (জাগৰণ কাৰ্যসূচী) চলাব লাগে।

বিদ্যালয়ত শক্তি ৰক্ষাৰ শিক্ষা দিব লাগে।

Next Chapter 15 : আমাৰ পৰিবেশ

🔔 দ্ৰষ্টব্য (Notice)

এই পৃষ্ঠাত পাঠ্যপুথিৰ মূল প্ৰশ্নোত্তৰবোৰ বিনামূলীয়াকৈ দিয়া হৈছে।

অতিৰিক্ত Study Materials — সকলো Q&A, MCQs, Model Papers & Expected Questionsৰ বাবে⬇️

PDF

View PDF

SEBA Class 10 General Science Chapter 14 Assamese Question Answer – শক্তিৰ উৎসসমূহ