SEBA Class 10 Social Science History Chapter 1 – বংগ বিভাজন (১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন
class 10 Social Science chapter 1 question answer
class 10 Social Science chapter 1 question answer assamese medium
দশম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ 1 নং অধ্যায় “বংগ বিভাজন (১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন”ৰ সকলো পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ ইয়াত সুন্দৰকৈ সহজ সৰল ভাষাত দিয়া হৈছে।
পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন-উত্তৰ
বংগ বিভাজন (১৯০৫-১৯১১) আৰু স্বদেশী আন্দোলন
অনুশীলনী
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। বংগ বিভাজন কোনগৰাকী ভাইচৰয়ৰ শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ বংগ বিভাজন ভাইচৰয় লৰ্ড নেথানিয়েল কাৰ্জন (Lord Curzon)ৰ শাসনকালত সংঘটিত হৈছিল ।
২। ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ কোন তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ১৬ অক্টোবৰ তাৰিখে বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হৈছিল ।
৩। বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ কোনখন সভাত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ বিদেশী পণ্য বৰ্জনৰ প্ৰস্তাৱ ১৯০৫ চনৰ ২০ জুলাইত দিনাজপুৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এক বিশাল সভাত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল ।
৪। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত ‘যুগান্তৰ’ নামৰ সংবাদপত্ৰখন সম্পাদনা কোনে কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘যুগান্তৰ’ নামৰ সংবাদপত্ৰখন সম্পাদনা কৰিছিল ভূপেন্দ্ৰনাথ দত্তই ।
৫। বংগদেশত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ নামৰ অনুষ্ঠানটো কেতিয়া গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৬ চনৰ ১১ মাৰ্চ তাৰিখে বংগদেশত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ গঠন হৈছিল ।
৬। ‘বেংগল কেমিকেলছ’ নামৰ উদ্যোগ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা কোন আছিল?
উত্তৰঃ ‘বেংগল কেমিকেলছ’ৰ প্ৰধান উদ্যোক্তা আছিল আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায় ।
৭। কাৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনে ভাৰতীয়ৰ বাবে ‘স্বৰাজ’ বিচাৰি প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ দাদাভাই নৌৰজীৰ পৌৰোহিত্যত অনুষ্ঠিত ১৯০৬ চনৰ কলিকতা অধিৱেশনত জাতীয় কংগ্ৰেছে ‘স্বৰাজ’ৰ দাবী গ্ৰহণ কৰিছিল ।
৮। বংগদেশৰ একত্ৰিকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ বংগদেশৰ একত্ৰিকৰণ ১৯১১ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰত হৈছিল ।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। বংগ বিভাজনে সৃষ্টি কৰা ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা বংগদেশৰ প্ৰধান তিনিটা ভৌগোলিক সংমণ্ডল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বংগ বিভাজনে সৃষ্টি কৰা ‘পূৰ্ববংগ আৰু অসম’ নামৰ প্ৰদেশখনৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱা বংগদেশৰ প্ৰধান তিনিটা ভৌগোলিক সংমণ্ডল হ’ল – ঢাকা, চট্টগ্রাম আৰু ৰাজশাহী ।
২। বংগ বিভাজনৰ অন্তর্নিহিত উদ্দেশ্য কি আছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ চৰকাৰীভাৱে শাসনৰ অসুবিধাৰ কথা কোৱা হৈছিল যদিও বংগ বিভাজনৰ অন্তর্নিহিত মূল উদ্দেশ্য আছিল ৰাজনৈতিক। ইয়াৰ জৰিয়তে চৰকাৰে চাইছিল-
- হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত বিভেদ সৃষ্টি কৰি বংগৰ শক্তিশালী জাতীয়তাবাদী আন্দোলনটোক দুর্বল কৰিবলৈ ।
- ঐক্যবদ্ধ বংগক ভাঙি দি বৃহৎ শক্তি হিচাপে গঢ়ি উঠাৰ পথত বাধা দিবলৈ ।
- কংগ্ৰেছৰ চৰমপন্থী বিৰোধী শক্তিক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ।
৩। বংগ বিভাজনবিৰোধী আন্দোলনে ‘স্বদেশী আন্দোলন’ নাম কিয় পাইছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ আন্দোলনৰ সূচনা বংগ ভংগ বিৰোধী আন্দোলন হিচাপে হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ প্ৰধান কাৰ্যসূচী আছিল বিদেশী পণ্য বৰ্জন কৰি ভাৰতীয়ৰ হাতেৰে তৈয়াৰী স্বদেশী সামগ্ৰী গ্ৰহণ কৰা। এই “স্বদেশী” আদৰ্শ আৰু কাৰ্যপন্থাৰ বাবেই এই জনআন্দোলনটোৰ নাম হয় স্বদেশী আন্দোলন ।
৪। স্বদেশী আন্দোলনে জাতীয় শিক্ষালৈ আগবঢ়োৱা বৰঙণিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনে বংগ আৰু ভাৰতৰ শিক্ষা ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৰঙনি আগবঢ়াইছিল:
- আন্দোলন দমনৰ উদ্দেশ্যে বংগ চৰকাৰে ‘কাৰ্লাইল জাননী’ জাৰি কৰি ছাত্ৰসকলক আন্দোলনত অংশ নোলোৱাকৈ সকীয়াই দিছিল ।
- ইয়াৰ প্ৰতিবাদত ছাত্ৰসকলে চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান বৰ্জন কৰি জাতীয় শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
- ১৯০৬ চনত গঠিত ‘জাতীয় শিক্ষা পৰিষদ’ৰ অধীনত বহুতো শিক্ষানুষ্ঠান যেনে বংগ জাতীয় মহাবিদ্যালয় (পিছলৈ যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়) আৰু বেংগল টেকনিকেল ইনষ্টিটিউট স্থাপিত হৈছিল ।
- এই প্ৰচেষ্টাই ভাৰতীয়ৰ মাজত স্বনিৰ্ভৰশীলতা আৰু দেশাত্মবোধৰ শিক্ষাৰ ভেটি শক্তিশালী কৰিছিল।
৫। স্বদেশী আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত বংগদেশৰ জাতীয় শিল্পৰ বিকাশ কেনেদৰে হৈছিল?
উত্তৰঃ বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জনৰ ফলত স্বদেশী সামগ্ৰীৰ চাহিদা বহুগুণে বৃদ্ধি পাইছিল, ফলত নিম্নলিখিত শিল্পৰ বিকাশ ঘটিছিল :
- কুটিৰ আৰু মজলীয়া শিল্প: সূতা কটা কল, তাঁত-শাল, চাবোন, চেনি, জুইশলা আদিৰ কাৰখানা গঢ়ি উঠিছিল।
- প্ৰতিষ্ঠানিক উদ্যোগ: আচাৰ্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়ৰ ‘বেংগল কেমিকেলছ’, নীলৰতন চৰকাৰৰ ‘বংগলক্ষী কটন মিল’ আৰু জামছেদজী টাটাৰ লোহা-ইস্পাত উদ্যোগ স্থাপিত হৈছিল।
- বিত্তীয় অনুষ্ঠান: জাতীয় বেংক আৰু বীমা কোম্পানী স্থাপিত হৈ ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ ভেটি মজবুত কৰিছিল।
৬। স্বদেশী আন্দোলন দমন কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কি কি আন্দোলনবিৰোধী কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনৰ জোৱাৰ ৰোধ কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কেইবাটাও দমনমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল :
- ধৰ্মীয় বিভেদৰ ৰাজনীতি: মুছলমান নেতৃত্বক বিভাজনৰ পক্ষলৈ আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু ১৯০৬ চনত মুছলিম লীগ গঠনত পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল।
- ছাত্ৰ আন্দোলনৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ: ‘কাৰ্লাইল জাননী’ জাৰি কৰি ছাত্ৰসকলক আন্দোলনৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
- দমনমূলক আইন: ‘বন্দে মাতৰম’ ধ্বনি দিয়াটো নিষিদ্ধ কৰি, ৰাজহুৱা সভা-সমিতি বেআইনী ঘোষণা কৰিছিল আৰু আন্দোলনকাৰীসকলক শাৰীৰিকভাৱে নিৰ্যাতন কৰিছিল।
- মিত্ৰ ভাজন নীতি: কেতিয়াও সন্তুষ্ট নহ’ব পৰা উদাৰপন্থী নেতাসকলক পদবী আৰু সন্মান দিয়েৰে নিজৰ ফাললৈ টানিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
৭। স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা ফলাফল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ফলাফল হ’ল :
- শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱৰ্তন: বহুতো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান ত্যাগ কৰি বহুতো জাতীয় বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰাত অৰিহণা যোগাইছিল।
- নাৰীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ: নাৰীসকলেও আন্দোলনলৈ আগবাঢ়ি আহি সমাজৰ পৰম্পৰাগত বেৰ ভাঙি ৰাজনৈতিক সংগ্ৰামত যোগদান কৰিছিল।
- সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ জাগৰণ: দেশপ্ৰেমমূলক কবিতা, গীত, নাটক আদিৰে জাতীয় চেতনা জাগ্ৰত কৰাত সাহিত্য-সংস্কৃতিয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
৮। স্বদেশী আন্দোলনৰ তিনিটা অৱদান উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ স্বদেশী আন্দোলনে ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামলৈ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছিল :
- গণ-আন্দোলনৰ শিক্ষা: এই আন্দোলনে ভাৰতবাসীক দেখুৱাই দিছিল যে গণ-আন্দোলনৰ জৰিয়তে বৃটিছ চৰকাৰক চাপ দিব পাৰি।
- ৰাজনৈতিক লক্ষ্যৰ স্পষ্টীকৰণ: এই আন্দোলনৰ প্ৰভাৱতেই জাতীয় কংগ্ৰেছে ১৯০৬ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ‘স্বৰাজ’ বা স্ব-শাসনৰ চৰকাৰী দাবী উত্থাপন কৰিছিল।
- ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্প্ৰসাৰণ: আন্দোলনে কেৱল পশ্চিমীয় শিক্ষিত শ্ৰেণীলৈকে সীমিত নাথাকি জনসাধাৰণ, মহিলা আৰু যুৱ সমাজলৈ বিস্তাৰিত হৈছিল।
চমু টোকা লিখা
(১) কবিগুৰু ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ
স্বদেশী আন্দোলনৰ অন্যতম প্ৰেৰণাদায়ী শক্তি আছিল কবিগুৰু ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ। তেওঁ তেওঁৰ কবিতা, গীত আৰু ভাষণৰ জৰিয়তে জনতাক দেশপ্ৰেম আৰু একত্ববোধৰ মন্ত্ৰেৰে উদ্বুদ্ধ কৰিছিল। বংগ বিভাজন কাৰ্যকৰী হোৱা দিনাখন তেওঁৰ আহ্বানত ‘ৰাখী বন্ধন’ উৎসৱ পালন কৰি হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত সম্প্ৰীতিৰ বান্ধোন শক্তিশালী কৰিছিল। তেওঁ ৰচনা কৰা ‘আমাৰ সোনাৰ বাংলা’ গীতটোৱে পিছলৈ বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীত হৈছে । জাতীয় শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত তেওঁৰ অৱদান অসামান্য, তেওঁৰ উদ্যোগতেই বহুতো জাতীয় বিদ্যালয় স্থাপিত হৈছিল।
(২) মাৰ্গাৰেট এলিজাবেথ নবোল (ভগিনী নিবেদিতা)
আয়াৰলেণ্ডত জন্মগ্ৰহণ কৰা মাৰ্গাৰেট এলিজাবেথ নবোল, স্বামী বিবেকানন্দৰ শিষ্যা ভগিনী নিবেদিতা স্বদেশী আন্দোলনৰ এক অন্যতম প্ৰেৰণা আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলক জাতীয় আন্দোলনত জঁপিয়াই পৰিবলৈ আৰু দেশীয় শিল্পৰ জৰিয়তে স্বনিৰ্ভৰশীল হ’বলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। তেওঁ অবনীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ অংকিত ‘বংগ মাতা’ৰ ছবিখনক ‘ভাৰত মাতা’ ৰূপে তুলি ধৰি জাতীয়তাবাদী অনুভূতিত নতুন মাত্ৰা আনি দিছিল। তেওঁৰ দেশপ্ৰেমমূলক কাৰ্যকলাপৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক ইংৰাজৰ বাবে বিপজ্জনক বুলি গণ্য কৰিছিল ।
(৩) নবাব ছলিমউল্লা
ঢাকাৰ নবাব ছলিমউল্লা বংগ বিভাজনৰ সময়ৰ এজন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ আছিল। তেওঁক ইংৰাজ চৰকাৰে ব্যৱহাৰ কৰি পূৰ্ব বংগৰ মুছলমানসকলক বিভাজনৰ সপক্ষে আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। লৰ্ড কাৰ্জনে তেওঁক কম সুদত ডাঙৰ অংকৰ ঋণ দিয়েৰে প্ৰলোভিত কৰিছিল । ১৯০৬ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত ঢাকাত ছলিমউল্লাৰ নেতৃত্বতেই ‘সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম লীগ’ গঠিত হয়। এই দলটোৱে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ প্ৰতি মুছলমানসকলৰ আনুগত্য দৃঢ় কৰাৰ লগতে ধৰ্মীয় ভিত্তিত ৰাজনৈতিক সুৰক্ষা বিচাৰিছিল, ফলত বংগৰ হিন্দু-মুছলমান সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত খুন্দা লাগিছিল।
